نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
انرژیهای تجدیدپذیر به تدریج در حال جایگزین شدن با سوختهای فسیلیاند. گذار از منابع تجدیدناپذیر فسیلی به منابع تجدیدپذیر خورشیدی، بادی، زمینگرمایی، زیستتوده و... باعث شده است که بخش عمدهای از ساز و کارهای تولیدی، تجاری و مالیِ بازار بینالمللی انرژی دستخوش دگرگونی شوند. این دگرگونی نیز به نوبۀ خود امنیت انرژیِ دولتها را با تهدیدها و فرصتهای جدیدی روبرو ساخته است. بالتبع ایران نه تنها به عنوان یکی از تولیدکنندگان عمدۀ سوختهای فسیلی بلکه به عنوان مصرفکنندۀ انرژی نیز با این تهدیدها و فرصتها مواجه شده و یا خواهد شد. در اینجا کوشیدیم به این پرسش پاسخ دهیم که ایران برای تأمین امنیت انرژی خود در آینده، چه راهبردها و سیاستهایی را در زمینۀ انرژیهای تجدیدپذیر در پیش گرفته است؟ به عبارت دیگر، ایران برای انرژیهای تجدیدپذیر چه نقش و جایگاهی در امنیت انرژی خود در آینده قائل است؟ در پاسخ به این پرسش، نخست شاخصهای چهاردهگانهای برای سنجش امنیت انرژی مشخص کردیم. سپس تهدیدها و فرصتهای ناشی از گذار یاشده در هر کدام از این شاخصها را شناسایی نمودیم. سپس نشان دادیم که ایران با کدامیک از این تهدیدها و فرصتها مواجه شده است و یا خواهد شد و به کدامیک از آنها در سیاستگزاریهای کلان و اسناد بالادستی خود توجه نشان داده است. یافتههای پژوهش نشان میدهند که بیشترین توجه به شاخصهای قیمت و شدت مصرف انرژی و کمترین توجه به شاخصهای مقبولیت و ثبات سیاسی و تا حدی شاخص استمرار تولید نشان داده شده است. در اینجا از روشهای مدلسازی عقلانی-مفهومی، اسنادی و تحلیل محتوای توصیفی استفاده کردهایم.
کلیدواژهها
موضوعات
ایسنا. (1400). رتبهی ایران در تولید برق هستهای چند است؟. بازیابی شده در 6 مرداد 1402:
آییننامه ایجاد بازار بهینهسازی انرژی و محیطزیست. (1396). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
پژوهشگاه نیرو. (1395-1394). اسناد راهبردی انرژی. بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
سند چشمانداز بلندمدت توسعهی جمهوری اسلامی ایران. (1382). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
سند ملی راهبرد انرژی کشور. (1396). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
سند نقشه جامع علمی کشور. (1390). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف. (1389). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
سیاستهای کلی محیط زیست. (1394). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی. (1389). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (1396). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقاء نظام مالی کشور. (1394). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
قانون هدفمند کردن یارانهها. (1388). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
قانون هوای پاک. (1396). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
مقررات ملی ساختمان (بیتا). بازیابی شده در 5 اردیبهشت 1402:
References
Azzuni, A., & Breyer, C. (2018). Definitions and dimensions of energy security: a literature review. Wiley Interdisciplinary Reviews: Energy and Environment, 7(1), e268. DOI: https://doi.org/10.1002/wene.268
Ashayeri, C., & Ershaghi, I. (2015, September). OPEC and Unconventional resources. In SPE Annual Technical Conference and Exhibition? (p. D021S021R003). SPE.
Belyi, V. (2007). Energy Security in International Relations (IR) Theories, Cathedra on Political Issues of International Energy. Higher School of Economics. Disponível em: www. hse. ru/data/339/636/.../ReaderforLecturesOnEnergySecurity. Doc.
Chen, J., Luo, Q., Sun, X., Zhang, Z., & Dong, X. (2023). The impact of renewable energy consumption on lithium trade patterns: An industrial chain perspective. Resources Policy, 85, 103837. DOI: https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103837
Chuang, M. C., & Ma, H. W. (2013). An assessment of Taiwan’s energy policy using multi-dimensional energy security indicators. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 17, 301-311. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.09.034
Clean Air Act. (2017). Retrieved on 4 April 2023: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1030618. [In Persian]
Document of comprehensive scientific map of the country. (1390). Retrieved on 4 April 2023: https://irimc.org/Portals/0/PDF/ScientificMap.pdf. [In Persian]
Document of the Long-term Development Perspective of the IR Iran. (2003). Retrieved on 4 April 2023: https://qavanin.ir/Law/TreeText/123401. [In Persian]
Dube, A., & Horvey, S. S. (2023). Institutional quality and renewable energy capital flows in Africa. Future Business Journal, 9(1), 55. DOI: https://doi.org/10.1186/s43093-023-00234-z
Dźwigoł, H., Dźwigoł-Barosz, M., Zhyvko, Z., Miśkiewicz, R., & Pushak, H. (2019). Evaluation of the energy security as a component of national security of the country. Journal of Security & Sustainability Issues, 8(3), 307-317.
Energy Consumption Pattern Modification Law. (2010). Retrieved on 4 April 2023: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/789793. [In Persian]
Energy Research Institute. (2015-2017). Strategic Energy Documents. ). Retrieved on 4 April 2023: https://www.nri.ac.ir/Tech-Plan. [In Persian]
Erahman, Q. F., Purwanto, W. W., Sudibandriyo, M., & Hidayatno, A. (2016). An assessment of Indonesia's energy security index and comparison with seventy countries. Energy, 111, 364-376. DOI: https://doi.org/10.1016/j.energy.2016.05.100
Fang, D., Shi, S., & Yu, Q. (2018). Evaluation of sustainable energy security and an empirical analysis of China. Sustainability, 10(5), 1685. DOI: https://doi.org/10.3390/su10051685
Fu, F. Y., Alharthi, M., Bhatti, Z., Sun, L., Rasul, F., Hanif, I., & Iqbal, W. (2021). The dynamic role of energy security, energy equity and environmental sustainability in the dilemma of emission reduction and economic growth. Journal of Environmental Management, 280, 111828. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2020.111828
General Environmental Policies. (2015). Retrieved on 4 April 2023: https://www.inso.gov.ir/portal/file/?604262/. [In Persian]
General Policies to Modify the Consumption Pattern. (2010). Retrieved on 4 April 2023: https://www.inso.gov.ir/portal/file/?604264/. [In Persian]
International Energy Agency. (2014). Energy Supply Security. OECD Publishing.
IRENA, I. (2019). Renewable energy and jobs: Annual review 2019. International Renewable Energy Agency (IRENA), United Arab Emirates.
ISNA (2023). What is Iran's rank in nuclear power production? Retrieved on 28 July: https://snn.ir/fa/news/936540/.[In Persian]
Jewell, J., Cherp, A., & Riahi, K. (2014). Energy security under de-carbonization scenarios: An assessment framework and evaluation under different technology and policy choices. Energy Policy, 65(c), 743-760. DOI: https://doi.org/10.1016/j.enpol.2013.10.051
Karatayev, M., & Hall, S. (2020). Establishing and comparing energy security trends in resource-rich exporting nations (Russia and the Caspian Sea region). Resources Policy, 68, 101746. DOI: https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101746
Kruyt, B., Van Vuuren, D. P., de Vries, H. J., & Groenenberg, H. (2009). Indicators for energy security. Energy policy, 37(6), 2166-2181. DOI: https://doi.org/10.1016/j.enpol.2009.02.006
Law of the 6th Five-year Economic, Social and Cultural Development Plan of the IR Iran. (2016). Retrieved on 4 April 2023: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1014547. [In Persian]
Lee, C. C., Xing, W., & Lee, C. C. (2022). The impact of energy security on income inequality: The key role of economic development. Energy, 248, 123564. DOI: https://doi.org/10.1016/j.energy.2022.123564
Lin, B., & Raza, M. Y. (2020). Analysis of energy security indicators and CO2 emissions. A case from a developing economy. Energy, 200, 117575. DOI: https://doi.org/10.1016/j.energy.2020.117575
Lixia, Y. (2021). Energy Security: Concepts, Frameworks and Indicators. In Energy Security in Times of Economic Transition: Lessons from China, 17-38. DOI: https://doi.org/10.1108/978-1-83982-464-720201003
Luft, G., Korin, A., & Gupta, E. (2010). Energy security and climate change: a tenuous link. In The Routledge handbook of energy security, 43-55. Routledge.
Martchamadol, J., & Kumar, S. (2013). An aggregated energy security performance indicator. Applied energy, 103, 653-670. DOI: https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2012.10.027
National Building Regulations (no date). Retrieved on 4 April 2023: https://inbr.ir/?page_id=2032. [In Persian]
Novikau, A. (2019). Conceptualizing and achieving energy security: The case of Belarus. Energy Strategy Reviews, 26, 100408. DOI: https://doi.org/10.1016/j.esr.2019.100408
Our World in Data. (2021). Greenhouse Gas Emissions Database. Access retrieved at 9 july 2023: https://nyc3.digitaloceanspaces.com/owid-public/data/co2/owid-co2-data.csv
Paravantis, J. A., Kontoulis, N., Ballis, A., Tsirigotis, D., & Dourmas, V. (2018, July). A geopolitical review of definitions, dimensions and indicators of energy security. In 2018 9th International Conference on Information, Intelligence, Systems and Applications (IISA), 1-8. IEEE. DOI: https://doi.org/10.1109/IISA.2018.8633676
Pierri, E., Hellkamp, D., Thiede, S., & Herrmann, C. (2021). Enhancing energy flexibility through the integration of variable renewable energy in the process industry. Procedia CIRP, 98, 7-12. DOI: https://doi.org/10.1016/j.procir.2020.12.001
Radovanović, M., Filipović, S., & Pavlović, D. (2017). Energy security measurement–A sustainable approach. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 68, 1020-1032. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.02.010
Regulations for Creating Energy and Environment Optimization Market. (2017). Retrieved on 4 April 2023: https://qavanin.ir/Law/PrintText/260799. [In Persian]
Samuels, R. (1997). Securing Asian energy investments. The MITJapan Program Science, technology and management report, 4(2).
Shah, S. A. A., Zhou, P., Walasai, G. D., & Mohsin, M. (2019). Energy security and environmental sustainability index of South Asian countries: A composite index approach. Ecological Indicators, 106, 105507. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2019.105507
Sovacool, B. K. (Ed.). (2010). The Routledge handbook of energy security. Routledge.
Sovacool, B. K., & Mukherjee, I. (2011). Conceptualizing and measuring energy security: A synthesized approach. Energy, 36(8), 5343-5355. DOI: https://doi.org/10.1016/j.energy.2011.06.043
Szulecki, K. (2018). Conceptualizing energy democracy. Environmental Politics, 27(1), 21-41. DOI: https://doi.org/10.1080/09644016.2017.1387294
The Law of Targeted Subsidies. (2009). Retrieved on 4 April 2023: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/789036. [In Persian]
The law on Removing Barriers to Competitive Production and Upgrading the Country's Financial System. (2014). Retrieved on 4 April 2023: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/929088. [In Persian]
The National Energy Strategy Document of the Country. (2017). Retrieved on 4 April 2023: https://media.dolat.ir/uploads/org/150167943409838200.pdf [In Persian]
Von Hippel, D. F., Suzuki, T., Williams, J. H., Savage, T., & Hayes, P. (2010). Evaluating the energy security impacts of energy policies. In The Routledge handbook of energy security, 74-95. Routledge.
Yao, L., & Chang, Y. (2014). Energy security in China: A quantitative analysis and policy implications. Energy Policy, 67, 595-604. DOI: https://doi.org/10.1016/j.enpol.2013.12.047
Yergin, D. (2011). The quest: Energy, security, and the remaking of the modern world. Penguin.
.
)