نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم اقتصادی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
2 دانشیار گروه علوم اقتصادی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان، ایران
3 استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
امنیت انرژی و پایداری زیستمحیطی، در سالهای اخیر بهعنوان کلیدیترین چالشهای اقتصادی عنوان شده است. از طرفی اکثر کشورها علاقه شدیدی به دستیابی توسعه اقتصادی چشمگیر از طریق توسعه صادرات و متنوعسازی آن نشان دادهاند و به تدریج سهم کالاها و خدمات تولیدی در کل صادرات از صادرات سنتی پیشی گرفت. این تغییر الگوی صادرات، ممکن است نیازهای انرژی را تغییر دهد زیرا انرژی مورد نیاز برای تولید محصولات جدید و صنعتی (مانند فضاپیما، تجهیزات الکتریکی، تجهیزات مخابراتی و دارو)، نسبتاً بیشتر است. تنوع صادرات یک شاخص تجارت است و میتواند در تشویق مصرف انرژیهای تجدیدپذیر نقش داشته باشد. لذا در مطالعه حاضر، تأثیرتنوع صادرات، حاشیه صادرات گسترده و حاشیه صادرات فشرده بهعنوان عوامل تعیینکننده انرژیهای تجدیدپذیر، با استفاده از مدل CS-ARDL در کشورهای در حال توسعه با رانت منابع طبیعی در طی بازه زمانی2020-2000 در دو مدل مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج مطالعه در برآورد مدل اول نشان میدهد، افزایش تنوع صادراتی تأثیر مثبت بر مصرف انرژیهای پاک دارد و با افزایش تنوع صادرات بهطورکلی، نسبت مصرف این انرژیها افزایش مییابد. همچنین نتایج تخمین مدل دوم حاکی از آن است حاشیه صادرات گسترده، با تأکید بر صادرات محصولات جدید، تأثیر مثبت معنادار بر نسبت مصرف انرژی پاک دارد، اما حاشیه صادرات متمرکز که تأکید بر توسعه تجارت سنتی دارد تأثیر منفی معنادار بر نسبت مصرف انرژیهای پاک داشته است.
کلیدواژهها
موضوعات
ابراهیمی سالاری، تقی. (1388). اثرات مخارج R&D بر اختراعات و رشد اقتصادی (در سطح کلان و بخشی): یک تحلیل مقایسهای بین کشورهای در حال توسعه و توسعهیافته (2004-1981). رساله دوره دکتری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی.
انوشه، شهزاد. (1390). اثر مخارج تحقیق و توسعه بر رشد اقتصادی به تفکیک بخشهای سرمایهگذار (مطالعه موردی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی (OIC)). فصلنامه اقتصاد کاربردی، (7)2، 78-59.
بادبره، سامان.(1399). تأثیر توسعه تکنولوژی انرژیهای تجدیدپذیر بر اشتغال در کشورهای منتخب. پایاننامه دوره کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران.
جلیلی، زهرا. (1398). وفور منابع، حکمرانی و رشد اقتصادی: کاربردی از روش اثرات همبسته مشترک پویای پنل دیتا. رساله دوره دکتری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز.
رئیسی، پرستو؛ سالم، علیاصغر و طاهرپور، جواد. (1401). تحلیل بلندمدت اثر غیرخطی تنوع صادراتی بر تقاضای انرژی کشورهای عضو اوپک. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، (140)57، 439-417.
شامحمدی سه چکی، عرفان، خانزادی، آزاده و شریف کریمی، محمد. (1401). بررسی عوامل مؤثر بر مصرف انرژی تجدیدپذیر در کشورهای نفتی منتخب اوپک، رویکرد الگوی خودتوضیح با وقفههایگسترده تابلویی. فصلنامه علمی سیاست ها و تحقیقات اقتصادی. (1)3، 106-80 .
عبادی، زهرا؛ حسینپور، فاطمه؛ عبداللهیان، حمیدرضا و سعیدی، سید ناصر. (1397). بررسی اثر وفور منابع نفت و گاز بر کارایی انرژی در کشورهای تحصیلدار. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی، 57 (14): 234-201.
عسگری، مرضیه؛ خورسندی، مرتضی و قاسمی، عبدالرسول. (1402). عوامل مؤثر بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر در کشورهای عضو اوپک با استفاده از رویکرد دادههای تابلویی. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران. انتشار آنلاین از تاریخ 7 شهریور 1402.
کارشناسان، علی و محمدی خیاره، محسن. (1399). اثرآستانهای نرخ رشد اقتصادی بر توسعه انرژی تجدیدپذیر: شواهدی از کشورهای عضو اوپک. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی، (16966، 218-193.
گلخندان، ابوالقاسم. (1394). جهانی شدن و اندازه دولت: آزمون فرضیه رودریک. فصلنامه سیاستهای راهبردی و کلان، (10)3، 62-39.
مالکی، امین. (1390). بررسی تنوع پذیری در صادرات غیر نفتی ایران با معرفی یک شاخص جدید. فصلنامه پژوهشها و سیاستهای اقتصادی، (19)85، 106-79.
مکتوفی، علیرضا. (1398). بررسی رابطه بین مصرف انرژیهای تجدیدپذیر، رشد اقتصادی و قیمت نفت. پایاننامه دوره کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی.
منظور، داود؛ آقابابائی، محمد ابراهیم و حقیقی، ایمان. (1390). تحلیل اثرات بازگشتی ناشی از بهبود کارایی در مصارف برق در ایران: الگوی تعادل عمومی محاسبه پذیر، فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی، سال هشتم، شماره 28، 23-1.
مهدیون، مهدی. (1402). بررسی عوامل مؤثر بر انرژیهای تجدیدپذیر با تأکید بر نقش شاخصهای سیاسی و حاکمیتی، تنوع صادراتی و نوآوریهای تکنولوژیکی. پایاننامه دوره کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه.
نصیری، هومن و نونژاد، مسعود. (1399). آثار نامتقارن تنوع صادرات صنعتی بر بیثباتی درآمد ارزی بخش صنعت ایران. پژوهشنامه اقتصاد کلان، (30915، 106-84.
نیکویی، فاطمه؛ علوی راد، عباس و موسوی، سید نعمتالله. (1400). اثر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر در کشورهای عضو OECD. فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات اقتصاد کشاورزی، (13)3، 177-167.
References
Ahmadov, A.K and vanderborg, Ch. (2019). Do natural resources impede renewable energy production in the EU? A Mixed-methods analysis. Journal Energy Policy, 126, 361-369.
Apergis, N., Can, M., Gozgor, G and Lau, C.K.M. (2018). Effects of export concentration on CO2 emissions in developed countries: An empirical analysis. Journal Environmental Science and Pollution Research, 25 (7), 14106–14116. https://doi.org/10.1007/s11356-018-1634-x
Aqib, M., Zaman, K. (2023). Greening the Workforce: The Power of Investing in Human Capital. Published in: Archives of the Social Sciences: A Journal of Collaborative Memory, 1(1),31-51.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7620041
Anoushe, Sh. (2011). The Effect of R&D Expenditure on Economic Growth to Separate Sections of the Investor (Case Study of OIC Countries). Journal Applied Economics, 2 (7), 59-78. [In Persian].
file:///C:/Users/ASUS/Downloads/6006513900703%20(2).pdf.
Asgari, M., Khorsandi, M and Ghasemi, A. (2023). Factors Affecting the Consumption of Renewable Energy in OPEC member countries using the Panel data Approach. Iranian Energy Economy journal. https://doi.org/10.22054/jiee.2023.73691.2007. [In Persian].
Badbraeh, S. (2020). The impact of Development of Renewable Energy Technologies on Employment in Selected Countries. Tesis The Degree of Master. Faculty of Economic and Administrative Sciences. University Mazandaran. file:///C:/Users/ASUS/Downloads/627566-fulltext.pdf. [In Persian].
Cavallari, L., Daddona, S. (2019). Export margins and world shocks: an empirical investigation in fixed and floating regimes. Journal Applied Economics, 52 (20), 2191-2207.
Chang, Y. (2004). Bootstrap Unit Root Test in Panels with Cross-Sectional Dependency. Journal of Econometrics, 120(2), 263-293.
Chudik, A and Pesaran, M.H. (2015). Common correlated effects estimation of heterogeneous dynamic panel data model with weakly exogenous regressor. Journal of Econometrics, 2(188),393-420.
Corcelli, F., Fiorentino, G., Vehmas, J and Ulgiati, S. (2018). Energy efficiency and environmental assessment of papermaking from chemical pulp-A Finland case study. Journal of Cleaner Production. 198: 96–111. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.07.018
Dinh, C.K., Ngo, Q.T and Nguyen, T.T. (2021). Medium- and High-Tech Export and Renewable Energy Consumption: Non-Linear Evidence from the ASEAN Countries. Journal Energies, 14(15), 1-16.
Ebadi, Z., Hossein Pour, F., Abdollahian, H.R and Saeidi, N. (2018). Investigating the Effect of Oil and Gaz Resources Abundance on Energy Efficiency in Renier States. Quarterly Energy Economics Review. 57 (14), 201-234. http://iiesj.ir/article-1-895-en.html. [In Persian].
Ebrahimi Salari, T. (2009). The Effects of R&D Spending on the Inventions and Economic Growth (At Sectoral and Macro Level), A comparative Study of Developing and Developed Countries (1981-2004). Thesis The Degree of Ph.D. Faculty of Economics. Allameh Tabatabai University. [In Persian].
file:///C:/Users/ASUS/Downloads/143318-fulltext%20(1).pdf
Fatima, T., Mentel, G., Dogan, B., Hashim, S. and Shahzad, U. (2022). Investigating the role of export product diversification for renewable, and non‑renewable energy consumption in GCC (gulf cooperation council) countries: does the Kuznets hypothesis exist? Journal Environment, Development and Sustainability, 24:8397–8417.
https://doi.org/10.1007/s10668-021-01789-z
Ghani, G.M. (2012). Does trade liberalization effect energy consumption? Journal Energy Policy, 43, 285-290.
Gozgor, G., Lau, C.K.M. and Lu, Z. (2018). Energy consumption and economic growth: New evidence from the OECD Countries. Journal Energy, 153, 27–34. https://doi.org/10.1016/j.energy.2018.03.158
Gulkhandan, A. (2015). Globalization and Government Size: Rodrik Hypothesis Testing. A Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies. 3(10), 39-62.
https://www.jmsp.ir/article_10858.html?lang=fa. [In Persian].
Han, H. (2021). Consumer behavior and environmental sustainability in tourism and hospitality: a review of theories, concepts, and latest research. Journal of Sustainable Tourism, 29(7),1021-1042. https://doi.org/10.1080/09669582.2021.1903019
Hoa P.X., Xuan V.N and Phuong Thu N.T. (2024). Determinants of renewable energy consumption in the Fifth Technology Revolutions: Evidence from ASEAN countries. Journal of open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(1), Article 100190.
Hsiao, C. (2003). Analysis of panel data. Cambridge university press. https://assets.cambridge.org/052181/8559/sample/0521818559WS.pdf
Jalili, Z. (2019). Resource Abundance, Govrnace and Economic Growth: An Application of Dynamic Common Correlation Effect. Thesis The Degree of Ph.D. Faculty of Economics and Management. Tabriz University. [In Persian].
Kao, C. (1999). Spurious Regression and Residual-Based Test for Cointegration in Panel Data. Journal of Econometrics, 90 (1), 1-44. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(98)00023-2
Karshenasan, A and Mohammadi Khiareh, M. (2020). Threshord Effect of the Economic Growth Rate on the Development of Renewable Energy: Evidences from OPEC. Quarterly Energy Economics Review.66(16), 193-218. http://iiesj.ir/article-1-1201-fa.html .[In Persian].
Karacan, R., Mukhtarov, Sh., Baris, I & Isleyen, A and Yardimci, M.E. (2021). The Impact of Oil Price on Transition toward Renewable Energy Consumption? Evidence from Russia. Journal Energies, 14(10), 29-47. https://doi.org/10.3390/en14102947
Karanfil, F and Omgba, L.D. (2023). The energy transition and export diversification in oil-dependent countries: The role of structural factors. Journal Ecological Economics, 204 (partB), 107681.
Kaminsky, G. L., Reinhart, C. M and Vegh, C. A. (2004). When It Rains, It Pours: Procyclical CapitalFlows and Macroeconomic Policies. NBER Macroeconomics, 19, 11-53.
Kaygusuz, K. (2007). Energy for sustainable development: Key issues and challenges. Journal Energy Sources, Part B: Economics, Planning, and Policy, 2 (1), 73–83. https://doi.org/10.1080/15567240500402560
Kilinc-Ata, N ., Alshami, M. and Munir, K. (2023). How Do Strategic Mineral Resources Affect Clean Energy Transition? Cross-Sectional Autoregressive Distributed Lag (CS-ARDL) Approach. Journal Mineral Economics, 36, 643-654. https://doi.org/10.1007/s13563-023-00373-3
Lange, G.M., Wodon, Q. and Carey, K. (2018). The Changing Wealth of Nations 2018: Building a Sustainable Future. The World Bank, Washington, DC: 1-255.
Lee, C.C., Ho, S.J. (2022). Impacts of export diversification on energy intensity, renewable energy, and waste energy in 121 countries: Do environmental regulations matter? Journal Renewable Energy,199,1510-1522. https://doi.org/10.1016/j.renene.2022.09.079
Liu, X., Udemba, E.N., Emir, F., Hussain, S., Khan, N. U and Abdallah, I. (2024). Nexus between resource policy, renewable energy policy and export diversification: Asymmetric study of environment quality towards sustainable development. Journal Resources Policy, 88, Article 100190. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.104402
Maleki, A. (2011). Diversification in Non-Oil Export of Iran with Introduction of a New Index. Quarterly Journal of Economic Research and Policies. 58(19), 79-106. http://qjerp.ir/article-1-206-fa.html [In Persian].
Maktoofi, A. (2019). Investigating The Relationship Between Reneable Energy Consumption Economic Growth and Oil Price. Tesis The Degree of Master. Faculty of Economic. Allameh Tabatabai University. file:///C:/Users/ASUS/Downloads/646563-fulltext.pdf [In Persian].
Manzoor, D., Aghababi, M. and Haghighi, I. (2011). Analysis of Return Rffects Due to Efficiency Improvement in Electricity Consumption in Iran: Model Computable General Balance. Quarterly Energy Economics Review. 8th year, number 28: 1-23. [In Persian].
Mahdiun, M. (2023). Investigating Factors Affecting Renewable Energies With Emphasis On The Role of Political and Governance Indicators, Export Diversity and Technological Innovations, Tesis The Degree of Master. Faculty of Economic. Urmia University. [In Persian].
file:///C:/Users/ASUS/Downloads/943595-sample%20.pdf
Mafizur Rahman, M., Sultana, N. (2022). Impacts of institutional quality, economic growth, and exports on renewable energy: Emerging countries perspective. Journal Renewable Energy, 189, 938-951. https://doi.org/ 10.1016/j.renene.2022.03.034
Nasiri, H and Nonezhad, M. (2021). The Asymmetric Effects of Industrial Exports Diversification on the Instability of Iran Industrial Foreign Exchange Earnings. Macroeconomics Research Letter. 15 (30), 84-106. https://doi.org/ 10.22080/iejm.2021.16138.1678 [In Persian].
Nikooee, F., Alavirad, A and Mosavi, S.N. (2021). The effect of information and communication technology on the consumption of renewable and non-renewable energy in OECD member countries. Journal Agricultural Economics Research.3(13), 167-177. [In Persian].
https://doi.org/10.30495/jae.2021.22055.2049
Pedroni, P. (2004). Panel Cointegration, Asymptotic and Finite Sample Properties of Pooled Time Series Tests with an Application to the PPP Hypothesis. Journal Theory, 3(20), 597-625.
Pesaran, M.H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels. In: Cambridge Woeking Papers in Economics No.435. https://doi.org/10.17863/CAM.5113
Pesaran, M.H. (2006). Estimation and inference in large heterogenous panel with a multifactor error structure. Journal Econometrica, 74(4), 967-1012. https://doi.org/10.1111/j.1468-0262.2006.00692.x
Pesaran, M.H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22(2), 265-313. https://doi.org/10.1002/jae.951
Radmehr, R., Henneberry, S.R S. and Shayanmehr, S. (2021). Renewable energy consumption, CO2 emissions, and economic growth nexus: a simultaneity spatial modeling analysis of EU countries. Journal Structural Change Economic Dynamics, 57,13-27.
Raeisi, P., Salem, A.A and Taherpoor, J. (2022). Long-Term Analysis of the Nonlinear Effect of Export Diversification on Energy Demand in OPEC Member Countries. Journal Economic Research. 57 (140), 417-439. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/jte.2023.344973.1008675
Salim, R.A., Hassan K and Shafiei S. (2014). Renewable and Non-renewable Energy Consumption and Economic Actives: Further Evidence from OECD Countries, Journal Energy Economics, 44 (C), 350-360. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2014.05.001
Shahbaz, M., Gozgor, G. and Hammoudeh, S. (2019). Human capital and export diversification as new determinants of energy demand in the United States. Journal Energy Economics, 78, 335–349.
Shahbaz, M., Loganathan, N., Zeshan, M. and Zaman, K. (2015). Does renewable energy consumption add in economic growth? An application of auto-regressive distributed lag model in Pakistan. Journal Renewable and Sustainable Energy Renew. 44. 576-585. https://doi.org/10.1016/ j.rser.2015.01.017
Shahzad, U., Lv, Y. and Dogan, B. (2021a). Unveiling the Heterogeneous Impacts of Export Product Diversification on Renewable Energy Consumption: New Evidence from G-7 AND E-7 countries. Journal Renewable Energy, 164:1457-1470.
Shahzad, U., & Dogan, B., Sinha, A. and Fareed, Z. (2021b). Does Export product diversification help to reduce energy demand: Exploring the contextual evidences from the newly industrialized countries. Journal Energy, 214,1-18.https://doi.org/10.1016/j.energy.2020.118881
Shamohamadi Sechaki, E., Khanzadi, A and Sharif Karimi, M. (2022). Investigating factors affecting renewable energy consumption in selected OPEC oil countries, A Panel ARDL approach. Economic Policies and Research. 3(1), 80-106. https://doi.org/10.34785/J025.2022.023. [In Persian].
Sharma, R., Sinha, A. and Kautish, P. (2021a). Does renewable energy consumption reduce ecological footprint? Evidence from eight developing countries of Asia. Journal of Cleaner Production,285. Article124867. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124867
Sharma, R., Shahbaz, M., Kautish, P. and Vinh, Vo X. (2021b). Analyzing the impact of export diversification and technological innovation on renewable energy consumption: Evidences from BRICS nations. Journal Renewable Energy, 178, 1034-1045.
Theil, H. (1972). Statistical Decompositon Analysis. Amsterdam: North- Holland PublishingCompany.P.337.
Westerlund, J. (2007). Testing for Error Correction in Panel Data. Journal Oxford Bulletin of Economics and Statistics. 69(6),709-748.
Zeren, F and Akkuş, H.T. (2020). The relationship between renewable energy consumption and trade openness: new evidence from emerging economies. Journal Renewable Energy. 141(1), 322-329. https://doi.org/10.1016/j.renene.2019.09.006
Zhang, M., Zhang, S., Lee, C-C. and Zhou, D. (2021a). Effects of trade openness on renewable energy consumption in OECD countries: new insights from panel smooth transition regression modelling. Journal Energy Economics. 104, Article 105649.
Zhang, X., Jiao, K., Zhang, J and Guo, G. (2021b). A review on low carbon emissions projects of steel industry in the world. Journal of Cleaner Production, 306: Article 127259. https://doi.org/10.1016/j.jclepro. 2021.127259
)