نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری اقتصاد نفت و گاز، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشیار گروه اقتصاد نظری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی (نویسنده مسئول)

3 عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی

4 عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

روند صعودی مصرف گاز طبیعی در اثر توسعه گازرسانی طی سال‌های اخیر، ضرورت مطالعه تاب‌آوری سیستم توزیع گاز طبیعی را بیش از پیش محسوس می‌نماید. هدف از این پژوهش، بررسی اثر آزادسازی قیمت گاز طبیعی در چارچوب اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها، بر تاب‌آوری سیستم گازرسانی در ایران است. برای سنجش تاب‌آوری سیستم توزیع گاز طبیعی، در مرحله نخست، بزرگ‌ترین نمای لیاپانوف با استفاده از روش روزن اشتاین، بر اساس مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی طی دوره 1384 تا 1396 محاسبه می‌گردد. در مرحله بعد با به کارگیری روش هم‌انباشتگی یوهانسن - یوسلیوس و مدل تصحیح خطای برداری (VECM) روابط بین قیمت گاز طبیعی با تاب‌آوری سیستم گازرسانی ایران مورد بررسی قرار می‌گیرد. براساس نتایج مدل، هرچند قبل از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها، قیمت گاز طبیعی بر تاب‌آوری سیستم گازرسانی اثر مثبت داشته است، لیکن بعد از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها، منجر به کاهش آن شده است. که این امر می‌تواند ناشی از کاهش قیمت واقعی گاز طبیعی در اثر تورم و افزایش شدید نرخ ارز در سال‌های بعد از اجرایی شدن قانون هدفمندی یارانه‌ها ‌باشد.
 

کلیدواژه‌ها

آماده، حمید و احراری، مهدی و قدسی ماب، محمدعلی (1395)، «مطالعة تاب‌آوری اکوسیستم شهر تهران در برابر آلاینده‌های هوا»، اقتصاد و تجارت نوین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سال 11، شمارة 3، صفحات 54-23.
ابونوری، اسماعیل و لاجوردی، حسن (1396)، «واکنش تاب‌آوری اقتصادی در برابر تکانه‌های نفتی و بی‌ثباتی رشد اقتصادی در کشورهای عضو اوپک»، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، سال 25، شماره 81، صفحات 31-7.
اسکندری، مصطفی و نصیری‌اقدم، علی و محمدی، حمید و میرزایی، حمیدرضا (1395)، «اثرات تعدیل قیمت حامل‌های انرژی بر اقتصاد ایران»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، سال 7، شماره 25، صفحات 64-51.
بزازان، فاطمه و میرحسین، موسوی و قشمی، فرناز (1394)، «تأثیر هدفمندی یارانه انرژی برق بر تقاضای خانوارها به تفکیک شهر و روستا در ایران»، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال 4، شماره 14، صفحات 32-1.
بابازاده، محمد و معمارنژاد، عباس و علمی، سیامک (1389)، «بررسی ماکزیمم نمای لیاپانوف در نرخ ارز ایران با استفاده از تئوری آشوب»، فصلنامه پول و اقتصاد، شماره 2، صفحات 77-54.
خلیل، حسن، «سیستم‌های غیر خطی»، ترجمه منتظر غلامعلی، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، 1380.
شرکت ملی گاز ایران (1396). گزارش آماری مدیریت گازرسانی.
گل‌وردی، مهدی (1396)، «تاب‌آوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 7، شمارۀ 25، صفحات 310-293.
صادقی، حسین، سلمانی، یونس، سهرابی‌وفا، حسین (1391)، «بررسی اثر افزایش قیمت حامل‌های انرژی بر رفاه مصرف‌کنندگان بخش خانگی با استفاده از سیستم تقاضای تقریباً ایده‌آل (AIDS)»، فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی، سال 9، شماره 35، صفحات 46-23.
غیاثوند، ابوالفضل و دیگران (1393)، «دربارۀ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی - مروری بر ادبیات جهانی دربارۀ تاب‌آوری ملی»، گزارش دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی [نسخۀ الکترونیکی] قابل دسترس در: http://rc.majlis.ir/fa/report/show/881024 [15/10/1396
مشیری، سعید، فروتن، فایزه (1383)، «آزمون آشوب و پیش‌بینی قیمت آتی نفت ‌خام»، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، صفحات 90-67.
محمدی، تیمور و پژویان، جمشید و عباس‌زاده، شیما (1390)، «تأثیر حذف یارانه انرژی بر تولید ناخالص ملی در ایران»، فصلنامه اقتصاد کاربردی، سال 2، شماره 4، صفحات 24-1.
میرجلیلی، سیدحسین و بزرگی، روشنک (1397)، «بررسی شاخص ترکیبی تاب‌‌آوری اقتصادی ایران طی سال‌های 1394-1384»، فصلنامه علمی پژوهشی جستارهای اقتصادی ایران، سال 15 شماره 29، صفحات 94-69.
معینی، علی و ابریشمی، حمید و احراری، مهدی (1385)، «به‌کارگیری نمای لیاپانوف برای مدل‌سازی سری زمانی قیمت آتی نفت بر پایه توابع پویا»، فصلنامه تحقیقات اقتصادی دانشکده اقتصاد تهران، شماره 76، صفحات 100-77.
مغاری، مریم و فریدزاد، علی و خورسندی، مرتضی (1395)، «اثر آسیب‌پذیری و تاب‌آوری اقتصادی بر تولید ناخالص داخلی کشورهای منتخب عضو اوپک»، فصلنامه سیاست‌گذاری پیشرفت اقتصادی دانشگاه الزهراء (س)، سال 4، شماره 11، صفحات 104-77.
نوراحمدی، محمدجواد و پادام، سید‌سجاد (1395)، «بررسی مقاوم‌سازی بخش نفت و گاز سیستم انرژی ایران از منظر استمرار تولید»، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال 5، شماره 20، صفحات 78-35.
Aboulein, E-Laithy and Kheir-E-Din, H. (2009), “The Impact of Phasing out of subsidies of Petroleum Energy Product in Egyptˮ, The Egyptian Center for Economic Studies, No. 145, pp. 1-24.
Bask, M. (1997), “Deterministic chaos in exchange rates? ˮ Department of Economics, Umea university studies.
Bielecki, J (2002), “Energy security: is the wolf at the door?ˮ The Quarterly Review of Economics and Finance, vol. 42, issue 2, pp. 235-250.
Boorman, J. Faajgenbaum, J. and Ferhani, H. and Bhaskaran, M. Arnold, D. and Kohli A.H. (2013), “The Centennial Resilience Index: Measuring Counties Resilience to Shockˮ, Global Journal of Emerging Markey Economies, vol. 5 (2), pp. 57-98.
Brendstrup, B., Shylleberg, m. and Nielsen. (2004), “Seasonality in economic models.ˮ Macroeconomic Dynamics, vol. 8, pp. 326-394.
Dayton Marchese and Erin Reynolds, Matthew E. and Bates, Heather Morgan, Susan Spierre Clark, Igor Linkov (2017), “Resilience and sustainability: Similarities and differences in environmental management applicationsˮ, Science of the Total Environment,Volumes 613–614, 1 February 2018, pp. 1275-1283.
Espinosa, C. and Gorigoitía, J. (2012). “Stability of sovereign risk in the Eurozone through the Lyapunov Exponent,ˮ Working Papers 36, Facultad de Economía y Empresa, Universidad Diego Portales.
Enders, W. (1995) Applied Econometric Time Series. John Wiley & Son, Inc. USA.
Hayles, N. K. (1990). “Chaos bound: Orderly disorder in contemporaryˮ literature and science, Ithaca, New York: Cornell University Press.
Holling, C. S. (1992), “Cross Scale morphology, geometry, and dynamics of ecosystemsˮ, Ecological monographs,No. 62, pp. 447-502.
Kimhi, S. (2016), “Levels of resilience: Associations among individual, community, and national resilienceˮ, Journal of health psychology, Vol. 21, No. 2, pp. 164-170.
Levin, S.A. and Barrett, S and Aniyar, S. and Baumol, W. and Bliss, C. and Bolin, B. and Dasgupta, P. and Ehrlich, P. and Folke, Gren, Holling, Jansson and ler, Martin, C. Perrings, and E. Sheshinski. (1998). “Resilience inNatural and Socioeconomic Systems.ˮ Environment and Development Economics, no. 3, pp. 222-235.
Lin, B. and Jiang, Zh. (2010), “Estimates of Energy Subsidies in China and Impact of Energy Subsidy Reformˮ, Energy Economics, vol. 32, Issue. 2, pp. 273-283.
 Olsen, Ø, Roland, K (1988), “Modeling demand for natural gas: a review of various approaches Etterspørsel etter naturgass: en oversikt over ulike modellopplegg.ˮ Publication date1988. ISBN, 8253726651: kr40.00.
Perrings, C. (1994), “Ecological resilience in the sustainability of economic development. In Models of sustainable development: exclusive or complementary approaches of sustainability?ˮ International symposium, pp. 27-41.
Perrings, C. (1998), “Resilience in the dynamics of economy-environment systemsˮ, Environmental and Resource Economics, No. 11, pp. 503-520.
Perrings, C. (2006), “Resilience and sustainable developmentˮ, Environment and Development Economics, No. 11, pp. 417-427.
Peterson, G., C. R. Allen, and C.S. Holling. (1998). “Ecological Resilience, Biodiversity, and Scale.ˮ Ecosystems 1, 6-18.
Pimm, S. L. (1984). The complexity and stability of ecosystems. Nature, 307 (5949), 321.
Reggiani, A. and De Graaff, T. and Nijkamp, P. (2002), “Resilience: an evolutionary approach to spatial economic systemsˮ, Networks and Spatial Economics,No. 2, pp. 211-229.
Rosenstein, M. Collins, J. De Luca, C. (1993). “A Practical method for calculating largest Lyapunov exponents from small data sets. Boston University. Physica D. 65, 117-134.  
Rose, A. and Liao, S. Y. (2002), “Modeling Regional Economic Resiliency to Earthquakes: A Computable General Equilibrium Analysis of Lifeline Disruptionsˮ, NIST SPECIAL PUBLICATION SP, pp.91-106.
Walker, B. and Holling, C. S. and Carpenter, S and Kinzig, A. (2004), “Resilience, adaptability and transformability in social-ecological systemsˮ, Ecology and society, vol. 9 (2).
White, R. K. and Edwards, W. C. and Farrar, A. and Plodinec, M. J. (2015), “A practical approach to bulding resilience in America’s communitiesˮ, American Behavioral Scientist, Vol. 59, No. 2, pp. 200-219.
Wolf, A., Swith, j., Swinney, H. & Vastando, J. (1985). “Determining lyapunov exponent from a time series; Physica, 16 D: 285-317.
Yusuf, A. and Resosudarmo. B. (2007), “Searching for equitable energy price reform for Indonesiaˮ, Department of Economics, Padjadjaran University, Munich Personal Repec Archive (MPRA.),No. 19, pp. 1-44.