نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
انرژی یکی از مهمترین و ضروری ترین کالاها در سبد مصرفی خانوار است. دسترسی به انرژی جهت تامین نیازهای اولیه حق هر مصرف کننده ای است. امروزه به دلیل رخداد پدیده ناترازی انرژی در اقتصاد ایران این دسترسی محدود شده است. با توجه به این مساله هدف مقاله این است که مشخص کند حداقل معیشت زندگی خانوارهای ایرانی از کالای انرژی چقدر است. برای این منظور از آمار و اطلاعات هزینه درآمد خانوار طی دوره 1370 تا 1401به تفکیک پنج گروه کالایی خوراک، پوشاک، مسکن، انرژی و سایر استفاده شده است. جهت تعیین مخارج لازم برای تامین حداقل معیشت زندگی رویکرد سیستم مخارج خطی و روش رگرسیون های به ظاهر نامرتبط جهت تخمین تابع مخارج به کار گرفته شده است. نتایج نشان می دهد که بیشترین میل نهایی به مخارج فرامعیشتی متعلق به گروه خوراک و حدود 40 درصد و کمترین میل نهایی به مخارج فرامعیشتی مربوط به گروه انرژی و حدود 6 درصد است. در گروه انرژی به طور متوسط مخارج لازم برای تامین حداقل معیشت زندگی از 176 هزار ریال در سال 1370 به 87472.6 هزار ریال در سال 1401 افزایش یافته است. به عبارت دیگر نسبت مخارج لازم برای تامین حداقل معیشت از گروه انرژی در سال 1370 به 1401 حدود 497 برابر شده است.
کلیدواژهها
موضوعات
اخوی، احمد. (1375). پژوهشی در تغییرات فقر غذایی در طول برنامه اول، آیا فقیران افزایش یافتهاند؟. مجموعه مقالات تحلیل و بررسی اقتصادی فقر، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، 107-134.
اسلامی، سیفالله. (1379). بررسی یارانه و خط فقر. پژوهشها و سیاستهای اقتصادی، سال 8 ، شماره 4، 27-50.
اصغرزاده، عبدالله. (1375). «نقش الگوی مناسب و متعادل خوراک در امحاء فقر شهری»، مجموعه مقالات تحلیل و بررسی اقتصادی فقر، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی ، 14-34.
پژویان، جمشید. (1375). فقر، خط فقر و کاهش فقر»، گردهمایی بررسی مسئله فقر و فقرزدایی، سازمان مدیریت و برنامهریزی.
خالدی، کوهسار، پرمه، زوار (1384). بررسی وضعیت فقر در مناطق شهری و روستایی ایران. فصلنامه اقتصاد کشاورزی، سال 13، شماره 49، ، 84-57.
خدادکاشی، فرهاد و حیدری، خلیل. (1388). اندازهگیری شاخصهای فقر براساس عملکرد تغذیهای خانوارهای ایرانی. پژوهشنامه اقتصادی، سال 9، شماره 3.
دهنوی، جلال؛ اسعدی، فریدون. (1399). بررسی وضعیت فقر انرژی، ناکارایی در تخصیص منابع و عوامل اثرگذار. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (دفتر مطالعات رفاه اجتماعی(، جهاد دانشگاهی (مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه(.
رحیمی، عباس. (1375). ساختار بازرگانی و مقایسه تطبیقی خط فقر کالاهای اساسی در طول برنامه اول توسعه»، مجموعه مقالات تحلیل و بررسی اقتصادی فقر، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، 83-106.
زمانزاده، حمید؛ شاهمرادی، اصغر. (1390). برآورد خط فقر در ایران براساس بعد خانوار. فصلنامه تحقیقات مدلسازی اقتصادی، شماره 6.
کشاورز حداد، غلامرضا. (1395). اقتصاد خرد میانه: همراه با مسائل حلشده، نشر نی، تهران.
کازرونی، علیرضا. (1375). تحلیلی بر اندازهگیری و منشاء فقر و سیاستهای فقرزدایی در ایران. گردهمایی بررسی مسئله فقر و فقرزدایی، سازمان مدیریت و برنامهریزی، 209-223.
کشاورز حداد، غلامرضا. (1379). گستره و عمق فقر در سیستان و بلوچستان. همایش شناخت استعدادهای بازرگانی ـ اقتصادی، سازمان برنامه و بودجه، 243-284.
متوسلی، محمود؛ صمدی، سعید. (1378). شناخت جنبههای اقتصادی سیاستهای کاهش فقر. مجله تحقیقات اقتصادی، شماره 55، 65-98.
موسوی، میرحسین؛ رضایی، ابراهیم؛ هیراد، علیرضا. (1386). «بررسی تجربی سیستم تقاضای روتردام با استفاده از دادههای مخارج مصرفی خانوارهای شهری (مطالعه موردی استان آذربایجان غربی). پژوهشنامه اقتصادی، شماره 24، 117-155.
نجیبی، طیبه. (1393). سنجش شاخص چندبعدی فقر انرژی و بررسی رابطه آن با شاخص توسعه انسانی در استانهای ایران. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
Akhvai, A. (1996). A Study on Changes in Food Poverty During the First Development Plan: Did the Poor Increase? In: Collection of Articles on Economic Analysis of Poverty. Institute for Trade Studies and Research, 107-134. [In Persian]
Asgharzadeh, A. (1996). The Role of an Appropriate and Balanced Food Pattern in Eradicating Urban Poverty. In: Collection of Articles on Economic Analysis of Poverty. Institute for Trade Studies and Research, 13-34. [In Persian]
Bensch, G. (2013). Inside the Metrics - An Empirical Comparison of Energy Poverty Indices for Sub-Saharan Countries. RUB Economic Paper No. 464.
Boardman, B. (1991). Fuel Poverty: From Cold Homes to Affordable Warmth. London: Belhaven Press.
Bollino, C. A. & Botti, F. (2017). Energy Poverty in Europe: A Multidimensional Approach. PSL Quarterly Review, 70(283), 473-507.
Bradshaw, J., Hutton, S., (1983). Social policy options and fuel poverty. J. Econ. Psychol. ,3, 249-266.
Chang, T. & Fawson, C. (1994). An Application of the Linear Expenditure Systems to the Pattern of Consumer Behavior in Taiwan. Economic Research Institute Study Paper, No. 37.
Clements, K. W., Mariano, M. J. M., & Verikios, G. (2020). Estimating the linear expenditure system The Linear Expenditure System with cross-sectional data (Economics Discussion/Working Papers No. 20-18). The University of Western Australia, Department of Economics. Cross-Sectional Data.
Dehnavi, J. and Asadi, F. (2020). An Investigation of Energy Poverty, Inefficiency in Resource Allocation, and Influential Factors. Ministry of Cooperatives, Labour, and Social Welfare (Office of Social Welfare Studies), Jahad Daneshgahi (Center for Governance and Society Empowerment). [In Persian]
Dobbins, A., Fuso Nerini, F., Deane, P., Pye, S.(2019(. Strengthening the EU response to energy poverty. Nature Energy, 4 (1), 2-5.
Eslami, S. (2000). Examining Subsidies and the Poverty Line. Economic Research and Policies, 8(4), 27-50. [In Persian]
European Commission (EC), (2023a). Commission Recommendation on Energy poverty. Brussels, 20.10.2023 SWD (2023) 647 Final.
European Commission. (2020c). Renovation wave. Energy, Climate change, Environment. Retrieved from
Foster, V., Tre, J. & Wodon, Q. (2000). Energy Prices, Energy Efficiency, and Fuel Poverty. Washington D.C.: The World Bank.
Gamaletsos, T. (1974). A generalized linear expenditure system. Applied Economics, 6(1), 59-72.
Geary, R. C. (1950). A Note on A Constant Utility Index of the Cost of Living. Review of Economic Studies, 18, 65-66.
Healy, J. D. & Clinch, J. P. (2004). Quantifying the Severity of Fuel Poverty, It’s Relationship with Poor Housing and Reasons for Non-Investment in Energy-Saving Measures in Ireland. Energy Policy, 32(2), 207-220.
Hills, J. (2012). Getting the Measure of Fuel Poverty. CASE Report No. 72. https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-efficiency/energy-efficient-buildings/renovation-wave_en.
Isherwood, B.C., Hancock, R.M., 1979. Household Expenditure on Fuel: Distributional Aspects. Economic Adviser’s Office, DHSS, London.
Kazeroni, A. (1996). An Analysis of Poverty Measurement, Origins, and Poverty Alleviation Policies in Iran. In: Seminar on the Issue of Poverty and Poverty Alleviation, Management and Planning Organization, 209-223. [In Persian]
Keshavarz Haddad, G. (2000). The Extent and Depth of Poverty in Sistan and Baluchestan. In: Conference on Identifying Commercial and Economic Potentials, Plan and Budget Organization, 243-284. [In Persian]
Keshavarz Haddad, G. (2016). Intermediate Microeconomics: With Solved Problems. Nashr Ney, Tehran. [In Persian]
Khalidi, K., Kuheswar, P., Zavar, M. (2005). An Investigation of Poverty Status in Urban and Rural Areas of Iran. Agricultural Economics Quarterly, 13(49), 57-84. [In Persian]
Khandker, S. R., Barnes, D. F. & Samad, H. A. (2010). Energy Poverty in Rural and Urban India: Are the Energy Poor Also Income Poor? World Bank Policy Research Working Paper No. 5463.
Khodadkashi, F. and Heidari, K. (2009). Measuring Poverty Indicators Based on the Nutritional Performance of Iranian Households. Economic Research Journal, 9(3). [In Persian]
Klein, L. R. & Rubin, H. (1948). A Constant-Utility Index of the Cost of Living. The Review of Economic Studies, 15(2), 84-87.
Maxim, Alexandru, CosticăA., Mihai, Constantin-MariusC., Apostoaie, CristianC., Popescu, CostelC., Istrate, and IonelC. & Bostan. , I. (2016. "). Implications and Measurement of Energy Poverty across the European Union. Sustainability, 8, no. 5: 483..
Moore, R. (2012). Definitions of Fuel Poverty: Implications for Policy. Energy Policy, 49, 19-26.
Motosalehi, M. and Samadi, S. (1999). Understanding the Economic Aspects of Poverty Reduction Policies. Economic Research Journal, (55), 65-98. [In Persian]
Mousavi, M. H., Rezaei, E. and Hirad, A. (2007). An Empirical Investigation of the Rotterdam Demand System Using Household Consumption Expenditure Data (Case Study: West Azerbaijan Province). Economic Research Journal, (24), 117-155. [In Persian]
Nagothu, S. (2016). Measuring Multidimensional Energy Poverty: The Case of India. Master thesis, Norwegian School of Economics.
Najibi, T. (2014). Measuring the Multidimensional Energy Poverty Index and Examining Its Relationship with the Human Development Index Across Iranian Provinces. Master’s Thesis, Shahid Bahonar University of Kerman. [In Persian]
Nganou, J. (2005). Estimation of the Parameters of a Linear Expenditure System (LES) Demand Function for a Small African Economy. MPRA Paper, No. 31450.
Nussbaumer, P., Bazilian, M., Modi, V. & Yumkella, K. K. (2011). Measuring Energy Poverty: Focusing on What Matters. OPHI Working Paper No. 42.
Pachauri, S. & Spreng, D. (2004). Energy Use and Energy Access in Relation to Poverty. Economic and Political Weekly, 39(3), 17-23.
Pachauri, S., Mueller, A., Kemmler, A. & Spreng, D. (2004). On Measuring Energy Poverty in Indian Households. World Development, 32(12), 2083-2104.
Pazhouyan, J. (1996). Poverty, Poverty Line, and Poverty Reduction. In: Seminar on the Issue of Poverty and Poverty Alleviation. Management and Planning Organization. [In Persian]
Phimister, E., Vera-Toscano, E. & Roberts, D. (2015). The Dynamics of Energy Poverty: Evidence from Spain. Economics of Energy & Environmental Policy, 4(1), 153-166.
Pollak, R.A., & Wales, T.J. (1969). Estimation of the Linear Expenditure System. Econometrica, 37, 611-628.
Rahimi, A. (1996). Commercial Structure and Comparative Analysis of the Poverty Line for Essential Goods During the First Development Plan. In: Collection of Articles on Economic Analysis of Poverty, Institute for Trade Studies and Research, 83-106. [In Persian]
Ravallion, M. (1998). Poverty Line in Theory and Practice. LSMS Working Paper No133.
Robert A. Pollak, R. A. & Wales, T. J. (1969). Estimation of the Linear Expenditure System. Econometrica, 37(4), 611-628.
Samuelson, P.A. (1948). Some Implications of Linearity. Review of Economic Studies, 88-90.
Sen, A. (1979). Issues in the Measurement of Poverty. Scandinavian Journal of Economics, 1, 285-307.
Stone, R. (1954). Linear Expenditure System and Demand Analysis: An Application to the British Pattern of Demand. Economic Journal, 64, 511-532.
Townsend, P., (1979). Poverty in the UK: A Survey of. Household Resources and Standards of Living. University of California Press.
Zamanzadeh, H. and Shahmoradi, A. (2011). Estimating the Poverty Line in Iran Based on Household Size. Journal of Economic Modeling Research, (6). [In Persian]
)