نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• شهرام معینی ¹
• مریم معینی ²
• مهسا یوسفیان ³

¹ استادیار اقتصاد انرژی دانشگاه اصفهان

² دانشیار اقتصاد، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

³ دانشگاه اصفهان

چکیده

یارانه‌های انرژی در ایران همواره بخش قابل توجهی از درآمد ناخالص ملی را با هدف توزیع بهتر درآمد و برقراری عدالت اجتماعی به خود اختصاص داده است. در پژوهش حاضر ابتدا برای بدست آوردن شاخص کمی از نحوه توزیع یارانه بنزین، ضریب جینی و شاخص تمرکز در خصوص نابرابری توزیع مصرف بنزین بین دهک‌های درآمدی خانوار در کشور با استفاده از داده‌های درآمد-هزینه خانوار استخراج می‌گردد. جهت بررسی میزان اثر بخشی اصلاح قیمت بنزین در سال 1398 در قیاس با سال‌های قبل و بعد، استخراج شاخص‌های فوق برای سال‌های 1397 تا 1402 تکرار شده‌است. کلیه نتایج به دست آمده از محاسبات ضریب جینی و شاخص تمرکز، بر وجود نابرابری شدید در مصرف بنزین به نفع خانوارهای برخوردارتر دلالت دارد، به نحوی که ضریب جینی بین 66/0 تا 68/0 و شاخص تمرکز برای دهک‌های وزنی هزینه ناخالص استانی بین 32/0+ تا 37/0+ نوسان داشته است، که نشان‌دهنده شدت و پایداری نابرابری توزیع در مصرف و یارانه بنزین، علیرغم تحولات سیاستی طی دوره است. همچنین ضریب جینی به تفکیک دهک‌ها و شاخص تجمعی برحسب دهک وزنی هزینه ناخالص استانی، گروه شغلی و گروه تحصیلی نیز استخراج شده‌است. در انتها عوامل موثر بر مصرف بنزین خانوارها در ایران، در قالب چهار مدل رگرسیونی تخمین زده شده‌است. مدل نشان داد عواملی چون محل سکونت ( شهری یا روستایی) خانوار، جنسیت، گروه شغلی و گروه تحصیلی سرپرست خانوار، تعداد اتومبیل شخصی و ... بر مصرف بنزین خانوار، اثر داشته‌اند. در نهایت روشن می‌گردد سیاست یارانه بنزین در شکل کنونی خود، موفقیتی در هدف‌گذاری اصابت نداشته‌است.

کلیدواژه‌ها

• یارانه‌های انرژی
• بنزین
• ضریب جینی
• پیمایش درآمد-هزینه

موضوعات

• • مطالعات اقتصادی مرتبط با حامل‌های انرژی (فسیلی، تجدیدپذیر و برق)