مقایسه ابعاد مالی قراردادهای جدید نفتی ایران (IPC) و بیع متقابل: مطالعه موردی فازهای 4 و 5 میدان گازی پارس جنوبی
دوره 7، شماره 26، بهار 1397، صفحه 51-77
https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9099
هادی دیباوند، علی طاهری فرد، علی فریدزاد، عاطفه تکلیف، محمد مهدی بحرالعلوم
چکیده قرارداد جدید نفتی ایران نسل جدیدی از قرارداد خدمت است که تلاش شده تا مهمترین ایرادات موجود در مدل بیعمتقابل را برطرف سازد. در این مدل قراردادی مولفههائی برای ایجاد جذابیت بیشتر نسبت به مدل بیعمتقابل گنجانده شده تا انگیزه پیمانکاران افزوده شود. در این پژوهش تفاوتهای دو مدل قراردادی یادشده از منظر توزیع منافع ناشی از استخراج گاز در فازهای 4 و 5 میدان گازی پارس جنوبی مورد بررسی قرار میگیرد.این پژوهش از طریق شبیهسازی مالی دو مدل قراردادی و مقایسه خروجیهای آن انجام میشود. نتایج نشان میدهد عایدی دولت در مدل بیعمتقابل در طول دوره برداشت از فازهای4 و 5 پارس جنوبی در مقادیر جاری و تنزیل شده به ترتیب حدود 29% و 11% بیش از مدل جدید قراردادی است. اما اگر در مدل بیعمتقابل، همزمان با تسویه کامل پیمانکار، افت تولید سالانه بیش از 3% از میدان آغاز گردد، آنگاه انتخاب مدل جدید قراردادی از منظر ایجاد منافع مالی برای دولت نسبت به بیعمتقابل ارجحیت پیدا میکند.
بررسی رابطه شاخص عملکرد محیط زیست و رشد اقتصادی در کشورهای توسعهیافته
دوره 1، شماره 1، زمستان 1390، صفحه 55-72
احمد جعفری صمیمی، سیدمحیالدین احمدپور
چکیده هدف این پژوهش، بررسی رابطه شاخص عملکرد محیط زیست و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب توسعهیافته است. مطالعات صورت گرفته در این حوزه، اثر بهبود در کیفیت محیط زیست بر رشد اقتصادی را مورد بررسی قرار دادهاند اما در این پژوهش بر بررسی رشد اقتصادی بر عملکرد محیط زیست تأکید داریم که خود وجه تمایز این مطالعه از بسیاری از مطالعات صورت گرفته در این حوزه است. همچنین، این مطالعه سعی دارد به بررسی دیگر فاکتورهای سیاسی و اجتماعی که ممکن است بر سیاستگذاریهای زیستمحیطی و متعاقباً، بر پایداری محیط زیست تأثیرگذار باشند، بپردازد. در پژوهش حاضر با استفاده از روش اقتصادسنجی دادههای تابلویی، بررسی رابطه شاخص عملکرد محیط زیست و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب توسعهیافته، در سالهای 2006 و 2008 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان میدهد در کشورهای توسعهیافته، رشد اقتصادی بر عملکرد محیط زیست تأثیر منفی دارد، بهگونهای که در بازه زمانی مورد بررسی، افزایش رشد اقتصادی در این کشورها، منجر به تخریب محیط زیست یا کاهش کیفیت محیط زیست میشود.
تعیین قیمت بهینه برق: مطالعه موردی شرکت توانیر
دوره 6، شماره 24، پاییز 1396، صفحه 57-88
https://doi.org/10.22054/jiee.2018.8973
فرهاد رهبر، کیومرث حیدری، هادی قهرمانی ساعتلو
چکیده قیمتگذاری صحیح نیروی برق از مهمترین ابزارها جهت برنامهریزی جامع برای استفاده صحیح و کارا از برق (بهینگی مصرف) و هدایت صحیح سرمایهگذاریها برای تأمین تقاضای برق (بهینگی تولید) بهحساب میآید. هدف کارایی، قیمتگذاری بر اساس بهینه اول (قیمت برابر با هزینه نهایی) را توجیه میکند. از سویی دیگر، اگر صنعت موردبررسی با صرفههای نسبت به مقیاس مواجه باشد، قیمتگذاری بر اساس هزینه نهایی، موجب ایجاد کسری برای بنگاه اقتصادی میشود که باید پوشش داده شود. در مطالعه حاضر، تابع هزینه کل بلندمدت برای صنعت برق کشور طی دوره زمانی 1393-1370 به فرم ترانسلوگ و بهصورت مستقیم (با استفاده از قیمت نهادهها و ستاده صنعت) تخمین زدهشده است. در ادامه با استخراج قیمت بهینه بر اساس سناریوهای مختلف، کسری حاصل از این نوع قیمت گذاری محاسبه گردیده و سهم کسری هر کدام از بخشهای تولید انتقال و توزیع مشخص گردیده است. قیمتگذاری رمزی، قیمتگذاری بلوکی، بازپرداخت تسهیلات اخذشده از دولت در مقابل تعهدات دولت بابت تفاوت نرخ، استفاده از ظرفیت خصوصیسازی و اقساط بخش خصوصی با طلب آنان در مقابل فروش برق به شرکتهای مادر تخصصی دولتی ازجمله عمدهترین راهحلهایی میباشند که بهمنظور جبران کسری، پیشنهاد گردیده است.
ارزیابی اثر تغییرات قیمت نفت بر بی ثباتی نرخ ارز در کشورهای عضو اوپک (2009-1982)
دوره 1، شماره 2، بهار 1391، صفحه 59-71
لیلا ترکی، مریم فراهانی
چکیده
تصحیح کارایی شرکتهای توزیع برق ایران به وسیله عوامل محیطی: کاربرد تحلیل دو مرحلهای (DEA و Tobit)
دوره 6، شماره 23، تابستان 1396، صفحه 59-88
https://doi.org/10.22054/jiee.2017.8026
محسن پورعبادالهان کویچ، فیروز فلاحی، کیومرث حیدری، پویان کیانی
چکیده از آنجایی که شرکتهای توزیع برق در شرایط محیطی مختلف فعالیت مینمایند که ممکن است بر کارایی آنها تاثیر گذارد و با عنایت به استفاده از این مقادیر کارایی برای مقاصدی همچون مقرراتگذاری اقتصادی، ضرورت دارد که کارایی این شرکتها به وسیله عوامل محیطی تصحیح گردد. در مطالعه حاضر، این کار برای شرکتهای توزیع برق ایران با استفاده از کاربرد تحلیل دو مرحلهای (DEA و Tobit) صورت میپذیرد. برای این منظور، ابتدا با استفاده از روش DEA، به اندازهگیری کارایی 39 شرکت توزیع برق ایران طی سال 1394 پرداخته میشود. سپس تاثیر عوامل محیطی بر کارایی این شرکتها با استفاده از روش Tobit مورد بررسی قرار میگیرد. نتایج مدل نشان داد که متغیرهای میزان بارش باران و ترکیب مشتریان به ترتیب اثر منفی و مثبت بر کارایی شرکتهای توزیع برق ایران دارند. در نهایت کاراییهای اولیه با استفاده از عوامل
محیطی موثر، که همانا میزان بارش باران و ترکیب مشتریان میباشند، مورد تصحیح قرار میگیرند. مقایسه اندازه کاراییهای محاسبه شده اولیه و تصحیح شده حاکی از ایجاد تغییر در اندازه کارایی و رتبه شرکتهای توزیع برق میباشد، به نحوی که شرکتهای توزیع برقی که بارش باران بیشتر از میانگین و مشتریان صنعتی کمتری نسبت به میانگین داشتند، کاراییشان افزایش پیدا کرده است و برعکس.
تحلیل سیستمی تقاضای بنزین و برآورد کشش قیمتی تقاضای آن در استان تهران
دوره 5، شماره 18، بهار 1395، صفحه 61-98
https://doi.org/10.22054/jiee.2016.7193
رحمان زارعیان مزرعه خسرو، حامد شکوری گنجوی
چکیده راه یافتن خودروها در زندگی بشر در ابتدای امر، موجب رشد و توسعه همهجانبه زندگی بشر شد؛ اما با همهگیر شدن استفاده از این وسایل نقلیه بخصوص استفاده شخصی، مشکلات و عوارض زیانبخشی را در ابعاد سلامت، اقتصاد و محیطزیست به بار آورد که بخش بزرگی از این عوارض به مقدار و چگونگی مصرف حاملهای انرژی در حملونقل این وسایل برمیگردد. بهمنظور مدیریت مصرف سوخت به خصوص در حملونقل در ابتدا لازم است تا سازوکار و ساختار شکلدهنده مصرف شناسایی شده و سپس در جهت بهبود آن تلاش شود. نگرش سیستمی و تحلیل سیستمها یکی از مهمترین ابزارهایی است که در تحلیل و حل مسائل مهم اقتصادی و مدیریتی مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله در ابتدا با استفاده از نمودار علی معلولی، سازوکار و متغیرهای تأثیرگذار بر مصرف بنزین نشان داده شده است. در گام بعدی به اعتبارسنجی مدل شبیهسازیشده پرداخته شده و پس از تأیید اعتبار مدل به محاسبه کشش پرداخته میشود که کشش قیمتی تقاضا برای زمان حاضر (در شرایطی که قیمت بنزین 1000 تومان باشد) برای بازه کوتاهمدت و بلندمدت تهران به ترتیب 092/0- و 129/0- بهدست آمده است. اندازه کشش محاسبه شده برای استان تهران در این مقاله، نسبت به کشش محاسبه شده در تحقیقات گذشته برای ایران قدری کمتر است که علت آن مربوط به پایین بودن قیمت بنزین نسبت به درآمد خانوار و بالاتر بودن نیاز به حملونقل در تهران است.
آزمون قیمت گذاری دارایی های مالی در شرکت های بخش شیمیایی و پتروشیمی: مقایسه الگوهای عاملی
دوره 7، شماره 25، زمستان 1396، صفحه 61-94
https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9048
رضا طالبلو، حسین شیخی
چکیده هدف از این مقاله آزمون الگوی قیمت گذاری CAPM و APT برای قیمتگذاری شرکتهای شیمیایی و پتروشیمی فعال در بورس اوراق بهادار تهران است. در این راستا از دادههای فصلی مربوط به بازده سهام 18 شرکت شیمیایی و پتروشیمی فعال در بورس اوراق بهادار و برخی متغیرهای مهم اقتصاد کلان به عنوان عوامل ریسک در دوره 1395-1386 استفاده شده است. ابتدا الگوی CAPM با استفاده از آزمون سری زمانی GRS و سپس با استفاده از آزمون فاما و مکبث مورد آزمون قرار گرفته است. سپس الگوی عاملی برای آزمون APT با استفاده از عواملی شامل نرخ ارز، بازده کل بورس، بازده قیمت نفت، بازده شاخص قیمت محصولات شیمیایی و پتروشیمی، مازاد بازده بدون ریسک، نرخ تورم، ریسک داراییها، نوسانات تولید ناخالص داخلی، عامل اندازه (SMB) و عامل تحریم بررسی شده است. نتایج الگوی CAPM حاکی از عدم برقراری این آزمون در بازار سهام شرکتهای شیمیایی و پتروشیمی است. و همچنین نتایج تئوری قیمتگذاری آربیتراژ (APT) حاکی از برقراری این آزمون در بازار سهام شرکتهای شیمیایی و پتروشیمی است. متغیرهای نرخ ارز، بازده کل بورس، بازده شاخص قیمت محصولات شیمیایی و پتروشیمی و مازاد بازده بدون ریسک معنادار و منابع ریسک سیستماتیک در بازار سهام صنعت پتروشیمی هستند.
مقایسه آثار اقتصادی بهکارگیری مالیات بر انتشار کربن و مالیات بر قیمت انرژی در اقتصاد ایران: رویکرد تعادل عمومی قابل محاسبه
دوره 8، شماره 30، بهار 1398، صفحه 61-92
https://doi.org/10.22054/jiee.2019.10487
اسفندیار جهانگرد، علی اصغر بانوئی، سجاد برخورداری، حمید آماده، امیر دودابی تژاد
چکیده مالیاتهای زیستمحیطی شامل مالیات بر کربن و مالیات بر قیمت انرژی، علاوه بر هدف اصلی سیاستگذار، به شیوهای متفاوت سایر متغیرهای اقتصادی را نیز متأثر میکنند. در این مقاله، اثر اعمال این دو نوع مالیات در دو سناریوی بازتوزیع و عدم بازتوزیع یکجای درآمد مالیاتی بین خانوارها، مورد سنجش قرار گرفته است. نتیجه شبیهسازیها نشان میدهد این دو نوع مالیات بر قیمتهای نسبی حاملهای انرژی به شکل متفاوتی تأثیرگذارند. هر دو نوع مالیات باعث کاهش انتشار میشود اما مالیات بر کربن با اخذ مقادیر کمتر مالیات به ازای مقدار یکسان کاهش انتشار، از مالیات بر قیمت انرژی کاراتر است. هر دو نوع مالیات بدون بازتوزیع درآمد مالیاتی رفاه و بودجه مصرفی واقعی خانوار را کاهش میدهد اما در صورت بازتوزیع درآمد مالیاتی، این شاخصها افزایش خواهد یافت. تولید ناخالص داخلی، در هر چهار سناریو کاهش مییابد شاخص قیمت مصرفکننده نیز در هر چهار سناریو با مقادیری متفاوت افزایش خواهند یافت. براساس یافتههای این پژوهش، استفاده از مالیات بر کربن توأم با بازتوزیع درآمد، سیاستی مناسب برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و عمل به تعهدات بینالمللی ایران است.
نقش قیمت در اثرگذاری غیرخطی عوامل مؤثر بر شدت انرژی در ایران
دوره 5، شماره 17، زمستان 1394، صفحه 67-98
https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7166
زهرا عزیزی، علی فریدزاد، مرتضی خورسندی
چکیده شدت انرژی از جمله شاخصهای مهم و مورد توجه در اقتصاد انرژی است. در ایران با توجه به فراوانی منابع انرژی، متأسفانه از این منابع به درستی استفاده نشده و بنابراین شدت انرژی به نسبت دیگر کشورها بسیار بالاست. از این رو در این مقاله با استفاده از یک روش رگرسیون غیر خطی به بررسی عوامل مؤثر بر شدت انرژی در ایران طی دوره 1357-1392 پرداخته ایم. نتایج حاکی از وجود دو رژیم حدی برای اثرگذاری متغیرهای تحت بررسی با در نظر گرفتن قیمت نسبی انرژی به عنوان متغیر انتقال با حد آستانه ای 58/1 میباشد. نرخ شهرنشینی و سهم صنعت از تولیدناخالص داخلی باعث افزایش شدت انرژی در ایران شده اند و سطح تکنولوژی و قیمت نسبی انرژی دارای اثر منفی بوده اند. میزان اثرگذاری قیمت نسبی انرژی در رژیم قیمت بالا تشدید شده و میزان اثرگذاری سهم صنعت و سطح تکنولوژی در این رژیم تقلیل یافته است. این نتایج بیانگر نقش مهم رژیم قیمتی در مسئله شدت انرژی در ایران بوده و سیاستگزاران را به جلوگیری از کاهش قیمت نسبی انرژی درسالهای پس از اجرای طرح هدفمندی یارانه ها رهنمون میسازد.
امکان سنجی تشکیل هاب گازی در ایران با استفاده از رویکرد SWOT
دوره 8، شماره 29، زمستان 1397، صفحه 69-102
https://doi.org/10.22054/jiee.2019.9917
طاهره رضایی، عاطفه تکلیف، عبدالرسول قاسمی
چکیده رشد مصرف انرژی در جهان به ویژه تقاضای فزاینده سوختهای فسیلی از یک سو و توجه به ملاحظات زیست محیطی از سوی دیگر، چشم انداز افزایش قابل ملاحظه ای را برای تقاضای گاز طبیعی ایجاد کرده است. وجود شرایط ویژه در صنعت گاز کشور ما نظیر در اختیار داشتن بزرگترین ذخایر گازی جهان، موقعیت ژئوپلتیکی ممتاز، دسترسی به آبهای آزاد و زیرساختهای لازم در خطوط انتقال و ایجاد زیرساختهای ذخیرهسازی گاز طبیعی دارای مزایای بالفعل و بالقوه فراوانی است. از این رو، با بهره گیری از این مزایا میتوانیم با هدف گذاری و اقدامات مناسب در راستای توسعه تجارت منطقه ای و جهانی گاز، به نقش آفرینی در بازار گاز بپردازیم. تحقق این هدف، میتواند به ارتقای جایگاه بینالمللی کشور در مناسبات سیاسی و اقتصادی منجر گردد. برای بررسی موارد فوق الذکر، در این تحقیق به امکانسنجی ایجاد هاب گازی در کشور با استفاده از رویکرد SWOT پرداخته شده است. لذا ضمن جمع آوری نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای صنعت گاز ایران، این موارد را در قالب ماتریس SWOT تحلیل نموده ایم. در مرحله پایانی، بهترین استراتژیها که شامل استراتژیهای SO، WO،ST و WT میباشد در ارتباط با صنعت گاز ایران برای تبدیل شدن به هاب گازی در منطقه گردآوری شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، امکان ایجاد هاب گازی در ایران وجود دارد اما دستیابی به این هدف برای سالهای پیش رو با توجه به نقاط ضعف داخلی و تهدیدهای بینالمللی بعید به نظر میرسد.
ارائه مدل تأمین مالی صنعت فتوولتائیک در ایران - ترکیب نظریه داده بنیاد با شبکههای عصبی
دوره 10، شماره 37، زمستان 1399، صفحه 73-97
https://doi.org/10.22054/jiee.2022.63746.1867
بتول زرگر، علی امامی میبدی، حسین جهانگیرنیا، مژگان صفا
چکیده به دلیل ضرورت توسعه صنعت فتوولتائیک که از لزوم کاهش وابستگی اقتصاد کشور به سوختهای فسیلی و کاهش آلودگی هوا ناشی میشود، هدف پژوهش حاضر، ارائه مدلی جهت تأمین مالی این صنعت در کشور است. این تحقیق از نظر هدف، توسعهای ـ کاربردی است؛ توسعهای بودن آن به دلیل ارائة یک چارچوب برای تأمین مالی صنعت، و کاربردی بودن آن به دلیل امکان کاربرد مستقیم نتایج در توسعه این صنعت است. برای مدلسازی، از ترکیب روش کیفی داده بنیاد و روش کمی شبکههای عصبی مصنوعی استفاده شده است. جامعه تحقیق مشتمل بر خبرگان حوزه مالی، اقتصادی و فنی صنعت فتوولتائیک بوده که از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته و رویکرد نمونهگیری هدفمند، ترکیب روش حداکثر تنوع با روش گلوله برفی، 25 نفر مورد مصاحبه قرار گرفتهاند. یافتهها نشان داد که صندوقهای سرمایهگذاری از راهبردهای اصلی تأمین مالی عمومی، وام بانکی از راهبردهای تأمین مالی شخصی، قرارداد خرید تضمینی از مشوقهای دولتی، تأمین مالی دولتی از محل تعدیل تعرفه برق فسیلی و وجود ضمانتها و بیمهها، از جمله اولویتهای راهبردی تأمین مالی این صنعت شناسایی شدند. در نتیجه نهایی میتوان بیان داشت که با توجه به بسترهای موجود در کشور، در مدل تأمین مالی صنعت فتوولتائیک از طریق راهبردهای متنوع، دید سودآوری و فضای حمایتی برای صنعت ایجاد میشود.
برآورد مسیر بهینه تولید میدان نفتی آزادگان جنوبی با تاکید بر تولید صیانتی بر اساس الگوریتم تکاملی بهینهسازی ازدحام ذرات (PSO)
دوره 6، شماره 22، بهار 1396، صفحه 75-10
https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7996
پوریا شکری، علی فریدزاد، عاطفه تکلیف، تورج دهقانی
چکیده برنامهریزی برای برداشت بهینه از منابع نفتی با توجه به محدودیتهای فنی و پیشبینیها و مدلسازیهای اقتصادی، بهعنوان یک ضرورت برای کسب حداکثر سود از محل فروش نفت خام و متعاقباً تامین منافع ملی بین نسلی کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت شناخته میشود. در این مطالعه، مسیر بهینه تولید از میدان نفتی آزادگان جنوبی با استفاده از یک روش بهینهیابی فراابتکاری به نام الگوریتم ازدحام ذرات (PSO)، در یک دوره سیساله برآورد شدهاست. همچنین بهمنظور شبیهسازی حداکثری شرایط فنی و فیزیکی میدان، از مفهوم حداکثر نرخ تخلیه کارا (MER) و به منظور اعمال پویاییهای اقتصادی بازار جهانی نفت نیز، از سه سناریوی قیمتی و دو سناریوی نرخ تنزیل استفاده شدهاست. نتایج مطالعه نشان میدهد که در صورت اجرای برنامههای ازدیاد برداشت (EOR) و تزریق گاز به طاقدیس سروک این میدان، همزمان با تولید از آن، در طول دوره شبیهسازی، بیش از 6 میلیارد بشکه نفت اضافی به حجم قابل استحصال میدان اضافه شده و تولید تجمعی میدان نیز از حدود 4/1 میلیارد بشکه بر اساس تولید برنامهریزی شده کنونی در RMDP میدان، به بیش از 3 میلیارد بشکه بر اساس مسیر تولید بهینه پیشنهادی این مطالعه میرسد.
بررسی اثر تغییرات تکنولوژی و محدودیتهای زیست محیطی بر تقاضای نفت کشورهای غیر OECD وارد کننده نفت از ایران: برآورد الگوهای متقارن و نامتقارن
دوره 7، شماره 27، تابستان 1397، صفحه 77-100
https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9137
رضا دریساوی بهمنشیر، مهدی خداپرست مشهدی، علی اکبر ناجی میدانی، نرگس صالح نیا
چکیده هدف این مطالعه بررسی اثر تغییرات تکنولوژی و محدودیتهای زیستمحیطی با برآورد تابع تقاضای نفت کشورهایNon-OECDواردکننده نفت از ایران بر اساس تصریح متقارن و نامتقارن است. به این منظور از دادههای دوره زمانی 1970 تا 2014، برای کشورهایNon-OECD واردکننده نفت از ایران شامل روسیه، آفریقای جنوبی، چین و هنداستفاده شد. با توجه به پایا بودن تفاضل مرتبه اول متغیرهای مورد بررسی، به منظور برآورد از روش حداقل مربعات تعدیل یافته (FMOLS) استفاده شد. نتایج این مطالعه نشان داد که اعمال محدودیتهای زیست محیطی کاهش دهنده دیاکسید کربن درکشورهای واردکننده نفت از ایران باضریب 244/0،210/0، 334/0میتواند تقاضای نفت کشورهای واردکننده نفت از ایران را کاهش دهد. همچنین نتایج نشان دادند که بهبود تکنولوژی در کشورهای منتخب واردکننده نفت از ایران باضریب 305/،024/0،127/0تقاضای نفت این کشورها را با افزایش معنیداری مواجه خواهد کرد.
مبانی نظری و محاسبه شاخص آسیب پذیری نفت برای کشورهای صادرکننده نفت (مطالعه موردی ایران)
دوره 5، شماره 19، تابستان 1395، صفحه 79-111
https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7305
عباس شاکری، تیمور محمدی، حامد نجفی جزه
چکیده مطالعه حاضر به معرفی مبانی نظری و محاسبه شاخص آسیب پذیری نفت برای اقتصاد کشورهای صادرکننده نفت میپردازد. برای محاسبه این شاخص نماگرهای مختلفی در دو بعد ریسک اقتصادی و ریسک تقاضا معرفی شده و برای اقتصاد ایران طی سالهای 1393-1368 محاسبه شده است. در بعد ریسک اقتصادی، 7 کانال مختلف اثرگذاری درآمدهای نفتی بر اقتصاد، مبتنی بر توسعه ادبیات نظری بیماری هلندی شامل کانالهای درآمد، عایدی دولت، مخارج، حساب جاری، نرخ ارز، تکنولوژی و نوسانات مخارج دولت تعریف شده است. بعد ریسک تقاضا نیز به دو جزء اصلی ریسک تمرکز تقاضای نفت و ریسک سیاسی تقسیم شده و برای محاسبه آن، ابتدا با توجه به سهم کشورهای واردکننده نفت از ایران، شاخص تمرکز تقاضای نفت محاسبه میشود. پس از آن بر اساس پایداری روابط سیاسی دو جانبه، وابستگی آن کشورها به واردات نفت از ایران و توانمندی آنها در تأمین نیازشان از سایر کشورها، شاخص ریسک سیاسی محاسبه شده و با تعدیل شاخص تمرکز تقاضای نفت، شاخص ریسک تمرکز ژئوپلتیک بازار نفت محاسبه میشود. بعد از نرمال نمودن هر یک از نماگرها، از متوسط وزنی نماگرها، شاخص نهایی محاسبه میشود. نتایج نشان میدهد طی سالهای 1380 تا 1382 با متنوع سازی مسیرهای صادراتی نفت ایران، تاسیس حساب ذخیره ارزی، تنوع منابع ارزی و ... شاخص آسیبپذیری نفت کاهش قابل ملاحظهای پیدا کرده و پس از سال 1390 با کاهش تنوع در مقاصد صادرات نفت، اعمال تحریم ها و متمرکز شدن فروش نفت به کشورهای خاص، وضعیت شاخص به بدترین وضع ممکن میرسد.
مقایسه تطبیقی کارایی رژیم مالی قراردادهای بیعمتقابل و قراردادهای نوین نفتی ایران
دوره 5، شماره 20، پاییز 1395، صفحه 79-113
https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7312
محمدرضا شکوهی، مهسا سلیمانی، رسول شیخی نژاد مقدم، آیه کاتبی
چکیده مقایسهی کارایی ِنظام مالیِ قرارداد بیعمتقابل و قرارداد نوین نفتی در مورد یک میدان نفتی به عنوان نمونهی موردی با استفاده از مدلسازی مالی، هدف اصلی این پژوهش میباشد. به منظور انجام این مقایسه، شاخصهای نرخ بازگشت سرمایه، دورهی بازگشت سرمایه، شاخص سودآوری و ارزش فعلی خالص برای پیمانکار و برای کشور میزبان، شاخص سهم دولت به کار گرفته شده است. علاوه بر این، آنالیز حساسیت بر روی قیمت نفت، با در نظر گرفتن سه سناریو انجام شده است. همچنین، مقایسهی قرارداد نوین نفتی در حالت همراه با عملیات افزایش/بهبود ضریب بازیافت مدلسازیِ مالی شده است و با حالت بدون انجام این عملیات از منظر شاخصهای مالی مذکور مورد مقایسه قرار گرفتهاند. نتایج مطالعه نشان میدهند رژیم مالیِ قرارداد نوین نفتی نسبت به بیعمتقابل برای پیمانکار مطلوبتر است و برای کارفرما نیز با وجود این که سهم دولت میزبان در قرارداد نوین نفتی نسبت به بیعمتقابل کمتر شده است، در عین حال این سهم، کماکان درصد قابل ملاحظهای را تشکیل میدهد. در مورد مقایسهی مدل مالیِ قرارداد نوین نفتی در حالت همراه با عملیات افزایش/ بهبود ضریب بازیافت و بدون آن میتوان گفت این امر برای دولت در ایران نسبت به پیمانکار منفعت اقتصادی بیشتری دارد به همین دلیل پیمانکار انگیزهی کافی برای انجام این عملیات را ندارد و بایستی با انگیزههای بیشتری او را به سمت انجام این عملیات سوق داد.
تحلیل اثر رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی بر شدت انرژی در کشورهای صادرکننده سوخت
دوره 7، شماره 28، پاییز 1397، صفحه 83-104
https://doi.org/10.22054/jiee.2019.9839
سعید راسخی، رویا ساعدی
چکیده هدف از پژوهش حاضر، آزمون دو فرضیه در ارتباط با اهمیت تعامل میان رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی در تعیین شدت انرژی میباشد. بر اساس فرضیه اول تحقیق حاضر، رانت منابع طبیعی(کیفیت حکمرانی) بطور مستقل شدت انرژی را افزایش(کاهش) میدهد درحالی که بر اساس فرضیه دوم، شدت انرژی متاثر از تعامل رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی می باشد، به طوریکه اثر نهایی رانت منابع و کیفیت حکمرانی بر شدت انرژی، با وجود اثرات تعاملی، میتواند تقویت یا تضعیف گردد. فرضیههای تحقیق برای 58کشور صادرکننده سوخت به روش گشتاورهای تعمیم یافته طی دوره 2015-1998 آزمون شدهاست. نتایج نشانگر تایید فرضیههای پژوهش و نقش تعیینکننده کیفیت حکمرانی بر اثرگذاری رانت منابع بر شدت انرژی میباشد. نتایج پژوهش نشان میدهدکه اثرات رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی، به صورت مستقل بر شدت انرژی، به ترتیب مثبت و منفی است. همچنین بر اساس اثر تعاملی، اثر افزایشی رانت منابع بر شدت انرژی با وجود کیفیت حکمرانی تضعیف شده و کاهش مییابد و اثر کیفیت حکمرانی بر شدت انرژی با وجود رانت منابع طبیعی همچنان منفی بوده و حتی در تعامل با رانت منابع طبیعی میتواند تقویت گردد که بیانگر نقش اساسی کیفیت حکمرانی در شدت انرژی میباشد.
ارزیابی اثرات سیاستهای سرمایهگذاری درآمد نفتی بر متغیرهای عملکرد اقتصادی در ایران: رویکرد تعادل عمومی تصادفی پویا (DSGE)
دوره 4، شماره 16، پاییز 1394، صفحه 85-135
https://doi.org/10.22054/jiee.2015.1895
محمد صیادی، جاوید بهرامی
چکیده DSGE و با لحاظ ویژگیهای از قبیل نیازهای توسعه زیرساختی و وجود ویژگی ناکاراییهای سرمایهگذاری عمومی و مقایسه آن با مدل مبتنی بر فرضیه درآمد دائمی (PIH) است. یافتههای تحقیق مبتنی بر الگوی چرخه ادوار تجاری حقیقی نشان میدهد، تکانه درآمدهای نفتی موجب افزایش مصرف، مخارج جاری و عمرانی دولت و کاهش تورم در کوتاهمدت شده است، هرچند که در میانمدت به دلیل انتقال تکانههای نفتی به بخش تقاضا تورم در اقتصاد با افزایش مواجه میشود. با افزایش درآمدهای نفتی، صندوق توسعه ملی و به تبع آن سهم تسهیلات اعطایی از سوی صندوق به بخش خصوصی و سرمایهگذاری بخش خصوصی با افزایش مواجه میشود. به دلیل ویژگیهای ساختاری اقتصاد ایران از جمله گسترده بوده فعالیتهای غیرمولد در اقتصاد، افزایش درآمدهای نفتی تأثیر کمی بر رشد و گسترش تولید بخش غیرنفتی کشور داشته است. یافتههای تحقیق همچنین نشان میدهد با کاهش ناکارایی سرمایهگذاری دولتی، سرمایهگذاری درآمدهای نفتی اثرات مثبت بیشتری بر متغیرهای کلان اقتصادی از جمله تولید بخش دولتی دارد. همچنین یافتهها حکایت از آن دارد که اجرای سیاست مالی مبتنی بر سناریو PIH اثرات به مراتب بهتری در مقایسه با سناریو تداوم وضعیت فعلی بر روی متغیرهای اقتصاد کلان ایجاد میکند.
اثر متنوعسازی صادرات بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر در کشورهای در حال توسعه با رانت منابع طبیعی
دوره 13، شماره 52، پاییز 1403، صفحه 85-131
https://doi.org/10.22054/jiee.2024.79429.2088
مهناز رضازاده، سعید دائی کریم زاده، شهرام معینی
چکیده امنیت انرژی و پایداری زیستمحیطی، در سالهای اخیر بهعنوان کلیدیترین چالشهای اقتصادی عنوان شده است. از طرفی اکثر کشورها علاقه شدیدی به دستیابی توسعه اقتصادی چشمگیر از طریق توسعه صادرات و متنوعسازی آن نشان دادهاند و به تدریج سهم کالاها و خدمات تولیدی در کل صادرات از صادرات سنتی پیشی گرفت. این تغییر الگوی صادرات، ممکن است نیازهای انرژی را تغییر دهد زیرا انرژی مورد نیاز برای تولید محصولات جدید و صنعتی (مانند فضاپیما، تجهیزات الکتریکی، تجهیزات مخابراتی و دارو)، نسبتاً بیشتر است. تنوع صادرات یک شاخص تجارت است و میتواند در تشویق مصرف انرژیهای تجدیدپذیر نقش داشته باشد. لذا در مطالعه حاضر، تأثیرتنوع صادرات، حاشیه صادرات گسترده و حاشیه صادرات فشرده بهعنوان عوامل تعیینکننده انرژیهای تجدیدپذیر، با استفاده از مدل CS-ARDL در کشورهای در حال توسعه با رانت منابع طبیعی در طی بازه زمانی2020-2000 در دو مدل مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج مطالعه در برآورد مدل اول نشان میدهد، افزایش تنوع صادراتی تأثیر مثبت بر مصرف انرژیهای پاک دارد و با افزایش تنوع صادرات بهطورکلی، نسبت مصرف این انرژیها افزایش مییابد. همچنین نتایج تخمین مدل دوم حاکی از آن است حاشیه صادرات گسترده، با تأکید بر صادرات محصولات جدید، تأثیر مثبت معنادار بر نسبت مصرف انرژی پاک دارد، اما حاشیه صادرات متمرکز که تأکید بر توسعه تجارت سنتی دارد تأثیر منفی معنادار بر نسبت مصرف انرژیهای پاک داشته است.
تحلیل تجزیه شدت انرژی در صنایع انرژیبر ایران با استفاده از روش شاخص لگاریتم میانگین دیویژیا با تاکید بر رویکرد زمانی دو دورهای و زنجیرهای
دوره 4، شماره 15، تابستان 1394، صفحه 87-117
https://doi.org/10.22054/jiee.2016.1881
علی فریدزاد
چکیده مساله اندازهگیری و ارزیابی شدت انرژی بخشهای اقتصادی، به ویژه در کشورهای در حال توسعه یکی از مهمترین مسائل سیاستگذاری انرژی است. از آنجاییکه بخش صنعت کشور، بیش از 25 درصد از تولید ناخالص داخلی را در اختیار دارد، تعیین عوامل موثر بر شدت انرژی در صنایع انرژیبر کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این مطالعه در دوره زمانی سالهای 1390-1383، با استفاده از روش شاخص لگاریتم میانگین دیویژیا با دو رویکرد ضربی و جمعی و در دو شکل تحلیل زمانی دو دورهای و زنجیرهای به تجزیه عوامل موثر بر شدت انرژی در قالب آثار تولیدی، ساختاری و شدت انرژی برای پنج صنعت انرژیبر کشور پرداخته شده است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان میدهد که شدت انرژی در طول دوره زمانی مورد بررسی در بخش صنعت افزایش داشته است و در این میان اثر شدت انرژی و اثر تولیدی به ترتیب بیشترین سهم را در توضیح عوامل موثر بر شدت انرژی داشتهاند. همچنین نتایج نشان میدهد مقایسه تحلیل زمانی زنجیرهای نتایج واقعیتر و قابل اعتمادتری را در اختیار سیاستگذاران قرار میدهد.
بررسی علیت متقارن و نامتقارن بین مصرف انرژی تجدیدپذیر و رشد تولید ناخالص داخلی: رویکرد علیت گرنجر پانلی بوتاسترپ در کشورهای در حال توسعه (شامل ایران)
دوره 14، شماره 54، بهار 1404، صفحه 93-138
https://doi.org/10.22054/jiee.2025.80722.2104
محمدرضا سلمانی بی شک، پگاه قربانپور
چکیده انرژی های تجدیدپذیر یک منبع انرژی جایگزین مهم از نظر رشد پایدار و تغییرات آب و هوایی است. در این مقاله، رابطه علیت بین مصرف انرژی تجدیدپذیر و رشد تولید در 26 کشور در حال توسعه که دوره 1990 تا 2020 را پوشش میدهند، تحلیل میشود. این مقاله از آزمون علیت پانل بوت استرپ استفاده میکند که توسط کونیا (2006) برای در نظر گرفتن وابستگی مقطعی ایجاد شده است. روش کونیا (2006) مبتنی بر رگرسیونهای به ظاهر نامرتبط (SUR) و آزمونهای Wald با مقادیر بحرانی بوت استرپ خاص هر کشور است. نتایج این مطالعه نشان میدهد که رابطه علی بین مصرف انرژیهای تجدیدپذیر و رشد اقتصادی در کشورهای مورد بررسی، بسته به شرایط خاص هر کشور، بهصورت متقارن و نامتقارن متفاوت است. در برخی از کشورها، شواهدی از علیت دوطرفه بین این دو متغیر مشاهده شد، درحالیکه در برخی دیگر، علیت یکطرفه از مصرف انرژیهای تجدیدپذیر به رشد اقتصادی یا بالعکس تأیید گردید. همچنین، نتایج نشان داد که استفاده از دادههای تجمیعی ممکن است باعث تغییر در استنتاجها شود، که اهمیت بررسی علیت در سطح کشوری را برجسته میکند. این یافتهها تأثیر سیاستهای انرژی تجدیدپذیر را بر رشد اقتصادی کشورهای درحالتوسعه نشان داده و میتواند به سیاستگذاران در تدوین راهبردهای پایدار انرژی کمک کند.
تخصیص بهینه دریافتیهای نفتی دولت (مطالعه موردی: ج. ا. ایران)
دوره 1، شماره 3، تابستان 1391، صفحه 35-65
روحاله شهنازی، رحمان خوشاخلاق، محسن رنانی
چکیده تخصیص بهینه دریافتیهای نفتی از جمله مهمترین مسائل اقتصادی در کشورهای صادرکننده نفت است. هدف این مقاله ارائه روشی برای تخصیص بهینه دریافتیهای نفتی است. گفتنی است که برای ارائه روشی دقیق، باید ابتدا ویژگیهای ذاتی دریافتیهای نفتی، شناسایی شده و اثرات عدم توجه به این ویژگیها در تخصیص دریافتیهای نفتی تحلیل شود. الگوی طراحی شده در این مقاله با توجه به ویژگیهای ذاتی دریافتیهای نفتی است. ابتدا با ترکیب الگوی نسلهای همپوشان پیوسته بلنچارد (1985) و الگوی رشد دوبخشی اوزاوا- لوکاس و لحاظ دریافتیهای نفتی در آن، الگویی طراحی میشود. سپس مسیر بهینه رشد اقتصادی، مصرف، سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی برای چهار حالت فقدان پرداخت یارانه دریافتیهای نفتی، پرداخت یارانه به سرمایهگذاری، پرداخت یارانه به مصرف به صورت غیرمستقیم و پرداخت یارانه به مصرف به صورت مستقیم تعیین میشود. در بخش تجربی با استفاده از تکنیک شبیهسازی و براساس دادهها و اطلاعات اقتصاد ایران، الگویهای استخراج شده در بخش نظری، حل عددی شده است. نتیجه حل عددی الگوهای مذکور نشان میدهد که بهترین مسیرهای بهدست آمده (برای رشد اقتصادی، مصرف، سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی) از سیاستهای یارانهای دولت از محل دریافتیهای نفتی مربوط به پرداخت یارانه به سرمایهگذاری است.
آثار افزایش قیمت حاملهای انرژی و اجرای سیاستهای جبرانی بر متغیرهای اقتصاد کلان ایران (1394-1390)
دوره 1، شماره 4، پاییز 1391، صفحه 67-100
حسن درگاهی، مجتبی قرباننژاد
چکیده هدف از انجام این تحقیق، بررسی آثار افزایش قیمت حاملهای انرژی و اجرای سیاست جبرانی دولت بر متغیرهای اقتصاد کلان ایران است. بدین منظور ابتدا یک الگوی اقتصادسنجی کلان تصریح و با استفاده از روش خودتوضیح وقفه گسترده (ARDL)، براساس دادههای سالانه دوره زمانی 1386-1355 مورد برآورد قرار گرفت. در تصریح الگوی کلان، مکانیزمهای اثرگذاری قیمت انرژی بر متغیرهای اقتصادی همچون تولید، تورم، مصرف، سرمایهگذاری، بودجه دولت، تراز تجاری و همچنین آثار سیاستهای جبرانی دولت برای خانوارها و بنگاهها مورد توجه قرار گرفت. در ادامه با استفاده از شبیهسازی پویای الگو به پیشبینی متغیرهای دورنزا برای سالهای 1394-1390 در گزینههای مختلف پرداخته و با گزینه پایه (حالت عدم اجرای طرح هدفمندسازی یارانهها) مقایسه شد. نتایج نشان میدهد که رشد اقتصادی در گزینه اول (افزایش قیمت انرژی بدون سیاست جبرانی) و گزینه دوم (افزایش قیمت انرژی به همراه سیاست جبرانی) کاهش و در گزینه سوم (فروض گزینه دوم به علاوه بهبود بهرهوری) افزایش و تورم در تمامی گزینهها افزایش مییابد. بنابراین موفقیت طرح اصلاح قیمت حاملهای انرژی، منوط به سیاستهای جبرانی هدفمند از یک سو و همچنین اجرای سیاستهای طرف عرضه به منظور ارتقای بهرهوری در بخش تولید از سوی دیگر است.
عوامل مؤثر بر انتشار گازهای گلخانهای در اقتصادهای منتخب کشورهای صنعتی و کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و توصیههای سیاستی برای ایران: رویکرد دادههای پانل
دوره 1، شماره 1، زمستان 1390، صفحه 73-99
حسن درگاهی، مینا بهرامی غلامی
چکیده انتشار گازهای گلخانهای ناشی از فعالیتهای اقتصادی و مصرف انرژیهای فسیلی، عامل مهمی در گرمایش جهانی است. اهمیت این موضوع در کشورهای عضو اوپک به دلیل وابستگی این اقتصادها به سوختهای فسیلی از یک سو و همچنین آسیبپذیری اقتصادی این کشورها نسبت به اجرای کنوانسیون تغییر آب و هوا و پروتکل کیوتو توسط کشورهای صنعتی در راستای کاهش مصرف سوختهای فسیلی بیشتر است. در این مقاله مهمترین عوامل مؤثر بر انتشار گاز دیاکسیدکربن (به عنوان شاخص انتشار) در گروه کشورهای OECD، اوپک و همچنین ایران بررسی میشود. نتایج حاکی از آن است که اولاً شکل U وارون منحنی زیستمحیطی کوزنتس برای کشورهای مورد مطالعه، از جمله ایران، مورد تردید است. ثانیاً نسبت ارزش افزوده تولیدات کارخانهای به GDP (شاخصی از توسعه صنعتی)، نسبت تجارت به GDP (شاخصی از اندازه تجاری و باز بودن اقتصاد)، و شدت انرژی (شاخصی از کارایی مصرف انرژی) از عوامل کلان توضیحدهنده انتشار به شمار میآیند. با توجه به یافتههای تحقیق، توصیههای سیاستی برای اقتصاد ایران در سه حوزه صنعت، تجارت و مصرف انرژی ارائه میشود.
مقایسه تطبیقی توزیع منافع بین طرفین قراردادهای نفتی بیع متقابل، مشارکت در تولید و قراردادهای جدید نفتی ایران (IPC): مطالعه موردی میادین نفتی سروش و نوروز
دوره 7، شماره 26، بهار 1397، صفحه 79-130
https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9101
شراره کاوسی، محمدعلی فلاحی، محمد جواد رزمی
چکیده درتنظیم قراردادهای نفتی، بهکارگیری چارچوب قراردادی مناسب که منافع دو طرف را تأمین کند و جذب حداکثری سرمایه خارجی و فنآوری پیشرفته را در پیداشته باشد، ضروری است. عنصر کلیدی در خصوص توزیع منافع بین طرفین، انعطافپذیری بهینه قرارداد است. در این مقاله برای نخستین بار انعطافپذیری رژیم مالی قراردادهای بیع متقابل، مشارکت در تولید و قراردادهای جدید نفتی ایران از طریق شبیهسازی مدل مالی قرارداد در دو سناریوی سختگیرانه و متعارف مطالعه شده است. در سناریوی سختگیرانه، پارامترهای قرارداد بیع متقابل میان شرکت ملی نفت و شرکت شل، مبنا قرار گرفته و پارامترهای دو قرارداد دیگر به گونهای برآورد شده که نتایج اصلی با نتایج تحقق یافته در قرارداد یاد شده یکسان شود. سپس تأثیر پارامترهای برآوردی بر توزیع درآمد ناخالص و بازدهی طرفین بررسی و با هدف تحلیل میزان انعطافپذیری قراردادهای مورد بررسی، به تحلیل حساسیت مؤلفههای بازدهی داخلی پیمانکار و دریافتی طرفین قرارداد نسبت به تغییرات قیمت و هزینههای سرمایهای و عملیاتی پرداخته شده است. براساس نتایح، رژیم مالی قراردادهای مشارکت در تولید این امکان را به طرفین میدهد که میان مفاد و ساختار قرارداد با منافع خود تطابق و هماهنگی پدید آورند. این در حالی است که برخی ابزارهای ناکارآمد قراردادهای بیع متقابل و قراردادهای جدید نفتی ایران منجر به عدم انعطافپذیری بهینه در برابر تغییر شرایط اقتصادی شده است.
مقایسه آثار اختلالی ناشی از قراردادهای نفتی ایران (IPC) و قراردادهای مشارکت در تولید (PSC ) با استفاده از مدل برنامهریزی پویای تصادفی: مطالعه موردی میدان آزادگان جنوبی
دوره 6، شماره 23، تابستان 1396، صفحه 89-133
https://doi.org/10.22054/jiee.2017.8027
حامد صاحب هنر، مهدی فیضی، محمدرضا لطفعلی پور، محمود هوشمند
چکیده در این مطالعه واکنش رفتاری بهرهبردار به ساختار و مؤلفههای رژیم مالی قرارداد نفتی ایران (IPC) و قرارداد مشارکت در تولید (PSC) با استفاده از رویکرد بهینهسازی پویا (روش برنامهریزی پویا) بررسی و مقایسه شده است. هدف اصلی از انجام این پژوهش، محاسبه کمی میزان اختلال ناشی از قراردادهای نفتی است که منجر به تغییر در تصمیم سرمایهگذار نسبت به حالت خنثی (نبود محدودیتهای قراردادی اعم از کسر سهم دولت از رانت منابع، مالیات، زمانبندی استخراج، سقف بازپرداخت هزینه و ...) میگردد. مهمترین نوآوری این مقاله به کارگیری مدل برنامهریزی پویای تصادفی برای یک میدان واقعی
به منظور رسیدن به نتایج کمی و استفاده از زیان نهفته یا ارزش از دست رفته (DWL) به عنوان معیاری مشخص و جامع جهت اندازهگیری میزان اختلال ناشی از قرارداد نسبت به بهترین حالت ممکن (مسیر خنثی) میباشد. به این منظور از اطلاعات مربوط به طرح توسعه میدان آزادگان جنوبی استفاده شده است. نتایج به دست آمده، بیانگر آن است که هر دو رژیم مالی نسبت به حالت خنثی با آثار اختلالی همراه بوده و زیان نهفته یا ارزش از دست رفته (DWL) در قرارداد IPCنسبت به قرارداد مشارکت در تولید در تمام سناریوهای 15 گانه مورد بررسی به جز یک مورد، بیشتر است. به عنوان مثال در سناریو مرجع و قیمتهای مرجع زیان نهفته قراردادهای IPCو مشارکت در تولید به ترتیب 22/22% و 14/22% خواهد بود.
