نوع مقاله: مقاله پژوهشی

تأثیر تکانه‌های قیمتی نفت بر رشد اقتصادی و تورم کشورهای منتخب با تأکید بر تکانه‌های ناشی از ریسک سیاسی اوپک

دوره 8، شماره 30، بهار 1398، صفحه 23-60

https://doi.org/10.22054/jiee.2019.10486

علی تک روستا، پریسا مهاجری، تیمور محمدی، عباس شاکری

چکیده در این ‌پژوهش، تأثیر شوک‌های قیمت نفت بر متغیرهای مهم اقتصاد کشورهای اوپک با توجه به منشا این شوک‌ها مورد تحلیل قرار می‌گیرد. عوامل گوناگونی در ایجاد این شوک‌ها اثر گذارند اما شوک‌های امنیت ملی اوپک یکی از مهم‌ترین آنها است. در این پژوهش بر اهمیت شاخص امنیت ملی کشورهای اوپک در ایجاد شوک‌های نفتی تاکید شده، و بر این اساس، تأثیر شوک‌های امنیت ملی قیمت نفت و سایر شوک‌های نفتی (اعم از شوک عرضه نفت، شوک تقاضای صنعتی جهانی برای نفت و غیره) بر رشد اقتصادی و تورم کشورهای اوپک با استفاده از روش مدل خود رگرسیون برداری پانلی برای سال­های 2008:1 الی 2016:4 بصورت فصلی مورد بررسی قرار می‌گیرد. بر اساس نتایج این تحلیل، در میان شوک‌های نفتی، آن دسته از شوک‌های قیمت نفت که ناشی از تکانه‌های امنیت ملی کشورهای اوپک هستند، قابل توجه‌ترین تأثیر را بر رشد اقتصادی کشورهای اوپک دارند؛ درحالیکه همین شوک­ها منجر به تورم معناداری در کشور­های مورد مطالعه نمی‌گردند. همچنین شوک‌های عرضه نفت می‌توانند موجب افزایش اندک رشد اقتصادی و تورم کشورهای اوپک شوند؛ اگرچه این افزایش‌ها چندان معنادار نمی‌باشد. سایر شوک‌های قیمتی نفت هم بدون این که تأثیری بر رشد اقتصادی کشورهای اوپک داشته باشند، تنها به افزایش تورم در این کشورها منجر می‌شوند.

بررسی مقایسه‌ای اثرات کلان شوک‌های نفتی قبل و بعد از نیمه‌ دهه‌ 80: مورد کشورهای صادرکننده نفتی

دوره 1، شماره 4، پاییز 1391، صفحه 25-42

لطفعلی بخشی، جاوید بهرامی، فرزانه موسوی

چکیده  شوک­های نفتی همواره آثار متفاوتی براقتصاد کشورهای واردکننده و صادرکننده­ نفت داشته­اند. به نظر می­رسد در چهار دهه اخیر، این آثار تغییرات بسیاری داشته است. به ­عبارت ­دیگر، تأثیر شوک­های نفتی دهه­ 1970 در اقتصادهای صنعتی واردکننده نفت بیشتر به صورت رکود همراه با تورم و با شدت قابل ملاحظه­ای ظاهر شده است. اما در مورد شوک­های نفتی دهه­ 1990 به بعد، چنین آثار شدیدی دیده نمی­شود.با توجه به اینکه اکثر مطالعات انجام شده در این زمینه در مورد کشورهای واردکننده نفت است، هدف این مقاله بررسی نحوه تغییرات اثرات کلان شوک­های نفتی در کشورهای صادرکننده نفت ایران، ونزوئلا، نیجریه، نروژ، هلند و کانادا است. با توجه به نتایج بدست آمده مشخص شد که در میان کشورهای مورد بررسی فقط در دو کشور نروژ و کانادا اثرات شوک­های نفتی بر روی هر سه متغیر رشد تولید، تورم و نرخ ارز واقعی در سالهای بعد از 1984 کاهش یافته است. علـت این امر را می­توان در نقش سیستم­های ارزی، سیاست­های پولی، ساختار متفاوت کلان اقتصادی و سیاست­های اتخاذ شده­ دیگر در این کشورها دانست.

تأثیر نوسانات قیمت نفت بر ظرفیت برق بادی در کشورهای درحال توسعه با تأکید بر نقش یادگیری فنی و صرفه‏ های ناشی از مقیاس

دوره 7، شماره 26، بهار 1397، صفحه 25-50

https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9098

سعید شوال پور، الهه کاویانی

چکیده هدف مقاله حاضر بررسی تاثیر تغییرات و شوک­های قیمت نفت بر ظرفیت نصب شده انرژی بادی در کشورهای در حال توسعه و مقایسه تاثیر آن با تاثیر عوامل فناورانه یعنی افزایش مقیاس و یادگیری فنی است.  برای این منظور با استفاده از روش رگرسیون غلتان و اطلاعات سال­های 2003 تا 2015، نرخ­های یادگیری فنی سالانه محاسبه شده و سپس با استفاده از روش رگرسیون داده­های تابلویی و مدل خودرگرسیونی برداری مبتنی بر داده­های تابلویی، به بررسی تاثیر تغییرات و شوک­های قیمت نفت بر ظرفیت نصب شده انرژی بادی، به عنوان پیشروترین انرژی تجدیدپذیر، در کشورهای در حال توسعه پرداخته شده است. نتایج نشان می­دهد که تغییرات قیمت نفت در بلندمدت تاثیر مثبت ولی اندک بر توسعه انرژی تجدیدپذیر در کشورهای در حال توسعه دارد. شوک­های قیمت نفت نیز اگر چه در کوتاه­مدت و به واسطه تقویت انگیزه کشورهای در حال توسعه برای انتقال فناوری­های با مقیاس بالاتر موجب توسعه انرژی­های تجدیدپذیر می­شوند، در بلندمدت به تنهایی نمی­تواند تضمین­کننده توسعه انرژی تجدیدپذیر در این کشورها باشد.

ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری ﺑﺎﻧﮏ‌ﻫﺎ در ﺑﺨﺶ مسکن در اﻗﺘﺼﺎد نفتی اﯾﺮان ﺗﺤﺖ رویکرد DSGE

دوره 8، شماره 29، زمستان 1397، صفحه 27-67

https://doi.org/10.22054/jiee.2019.9916

مرضیه پاک نیت، جاوید بهرامی، حسین توکلیان، سمیه شاه حسینی

چکیده با توجه نقش بانک‍‍ها به عنوان واسطه‌گران مالی در چرخه های اقتصادی و همچنین اهمیت بانکها در بازار پولی اقتصاد ایران، تبعات سرمایه‌گذاری بانک‌ها در بخش مسکن در اقتصاد نفتی ایران که مستعد بروز بیماری هلندی است دغدغه‌ی مطالعه حاضر است. بدین منظور برای بررسی موضوع، یک مدل تعادل عمومی پویای تصادفی کینزی طراحی شده‌است. نتایج حاصل از مدل که مؤید بروز بیماری هلندی به هنگام تکانه مثبت نفتی است، سرمایه‌گذاری بانک‌ها دربخش مسکن را در شرایطی مورد‌ قبول و سودآور نشان می‌دهد که تولید در اقتصاد در حال رشد بوده و میزان تسهیلات اعطایی افزایش یافته باشد. تکانه مثبت بهره‌وری نیروی کار در بخش تولید و تکانه سیاست پولی، اقتصاد را در شرایطی قرار می‌دهند که تولید در اقتصاد افزایش یافته و سرمایه‌گذاری بانک‌ها در بخش مسکن سودآور شود. اما در فضایی که تولید افت کرده و میزان تسهیلات اعطایی بانکها کاهش می‌یابد، همانند زمانی که اقتصاد با تکانه مثبت بهره‌وری نیروی کار در بخش مسکن و یا تکانه مثبت درآمدهای نفتی مواجه می‌شود، انجماد دارایی بانکها در بخش مسکن توصیه نمی‌گردد و علاوه براینکه اقتصاد و تولید را بامشکل مواجه می‌سازد، با کاهش سود و افت در سرمایه بانک‌ها، آنها را در معرض بحران قرار می‌دهد.

ارائه‌ی مدل مدیریت تأمین انرژی در ایران براساس معیارهای فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی

دوره 5، شماره 18، بهار 1395، صفحه 29-60

https://doi.org/10.22054/jiee.2016.7192

محمد سعید خانی، اسماعیل فلاحی، مهدی بانشی

چکیده دست‌یابی به مدل بهینه و تعریف نقشه‌ی جامع تأمین انرژی در شرایط امروز کشور به یک ضرورت تبدیل شده است. پژوهش حاضر با رویکردی کل‌نگر و ترسیم وضعیت مطلوب در ابعاد مختلف پایداری مشتمل‌بر جنبه‌های فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی، مدل بهینه‌ای را به‌منظور دست‌یابی به منابع انرژی کم‌هزینه و سازگار بامحیط‌زیست تحت سناریو‌های مختلف زمانی 100 تا 500 ساله با ‌بهره‌گیری از الگوریتم ژنتیک ارائه نمود. نتایج ضمن مشخص نمودن ترکیب مناسب انرژی در هر دوره‌ی زمانی،حاکی ازسهم بیش‌تر سوخت‌های فسیلی جهت تأمین انرژی در دوره‌های زمانی کوتاه و تأثیر نسبی بیش‌تر شاخص مالی نسبت به زیست‌محیطی بوده درحالی‌که این روند به‌سرعت به‌سمت انرژی‌های تجدیدپذیر درحال تغییر بوده به‌گونه‌ای که سهم 63 درصدی سوخت‌های فسیلی در دوره‌ی 100 ساله به سهم 62 درصدی انرژی‌های تجدید­پذیر در افق 500 ساله تغییر یافته است. همچنین،برآورد میزان برداشت هریک از منابع انرژی از کل ظرفیت منبع درطی یک سال نشان داد با افزایش طول دوره در سناریوهای مختلف، میزان استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و دوستدار محیط‌زیست تقریباً نزدیک به ظرفیت کامل بهره‌برداری از این منابع مورد توصیه بوده است.

رابطه مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب اوپک

دوره 6، شماره 23، تابستان 1396، صفحه 29-56

https://doi.org/10.22054/jiee.2017.8025

حمیدرضا ارباب، علی امامی میبدی، صبا رجبی قادی

چکیده میزان مصرف انرژی بر روی رشد اقتصادی هر کشور تأثیرگذار است، بنابراین دسترسی کشورهای جهان به انواع منابع جدید انرژی از جمله انرژی‌های تجدیدپذیر نیز برای رشد و توسعه اقتصادی آن‌ها اهمیت اساسی دارد. پژوهش‌های متعدد پژوهشگران در سطح جهان نشان داده است که رشد مصرف انرژی در کشورهای جهان تا حدود زیادی به سطح رشد اقتصادی بستگی دارد. در این پژوهش ابتدا به بررسی مطالعات و پژوهش‌های انجام شده در مورد رابطه رشد اقتصادی و مصرف انرژی در جهان پرداخته‌ایم. در ادامه رابطه رشد اقتصادی و مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورهای منتخب عضو اوپک در بازه زمانی 2015-1985 بررسی شده است. با استفاده از آزمون ریشه واحد نسبت به تعیین مانایی داده‌ها اقدام گردید و ثابت شد که تمام داده‌ها مانا هستند. با آزمون علیت گرنجری وجود رابطه علیت از مصرف انرژی تجدیدپذیر به سوی رشد اقتصادی تائید شد. آزمون‌های F لیمر و همچنین آزمون هاسمن جهت تعیین مدل رگرسیونی متناسب با نوع داده‌ها نیز مشخص و برآورد شده است. نتیجه حاصل از این پژوهش بیانگر این بود که میزان مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورهای منتخب عضو اوپک از جمله ایران علت گرنجری رشد اقتصادی این کشورهاست.

درآمدی بر اقتصاد پیمانکاری در صنعت نفت ایران: بررسی رویکرد ساخت یا خرید

دوره 4، شماره 16، پاییز 1394، صفحه 31-84

https://doi.org/10.22054/jiee.2016.1894

محمدرضا شکوهی

چکیده امروزه تنوع قراردادهای پیمانکاری به گونه‌ای چشمگیر گسترش یافته است. عدم شناخت مناسب مدیران و دست‌اندرکاران بنگاه‌ها از تقسیم‌بندی‌های این قراردادها موجب گردیده که در تنظیم روابط کاری، مشکلاتی ایجاد شود. از طرف دیگر به نظر می‌رسد مطالعات داخلی در این زمینه کافی نبوده که یکی از علل آن را می‌توان ماهیت میان‌رشته‌ای مسائل پیمانکاری دانست. در این راستا پژوهش حاضر مسأله‌ معیار اقتصاد هزینه‌ مبادله، یعنی ساخت یا خرید را به عنوان مبنای عمل قرار داده و با تقسیم‌بندی قراردادهای پیمانکاری به دو گروه ساخت یا خرید، واژگان معادل هر دو گروه را با شرح مفاهیم مربوطه ارائه نموده است. در این ارتباط ساختار مقاله در شکل تبیین قراردادهای پیمانکاری به دو گروه ساخت یا خرید همراه با ذکر مصادیقی از صنعت نفت ایران تنظیم یافته است. رویکرد ارائه‌ مطالب میان‌رشته‌ای بوده و نتایج حاکی از آن است که بهبود شناخت از اقتصاد پیمانکاری و تقسیم‌بندی‌های ذیربط می‌تواند مدیران و سایر تصمیم‌سازان بنگاه‌ها را به اخذ تصمیمات بهتر هدایت نماید.

محاسبه مسیر بهینه استخراج نفت در قرارداد مشارکت در تولید و مقایسه آن با تولید قراردادی قرارداد بیع‌متقابل

دوره 7، شماره 27، تابستان 1397، صفحه 31-75

https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9136

مرتضی خورسندی، عاطفه تکلیف، علی فریدزاد، علی طاهری فرد، علی صابری

چکیده یکی از مسائلی که با چالش همراه بوده و در مورد آن اختلاف نظر وجود دارد انتخاب نوع قرارداد نفتی برای سرمایه‌گذاری در بخش صنایع بالادستی نفتی می‌باشد که می‌توان با ارزیابی و مقایسه انواع  قراردادها مسایل مربوط به آن را برطرف نمود، لذا در این مطالعه مدل مالی مشارکت در تولید مرسوم در کشور آذربایجان را در میدان نفتی درود شبیه‌سازی نموده و پس از تبیین مسأله بهینه‌سازی، مسیر بهینه تولید از دیدگاه طرفین قرارداد را برآورد و با تولید قراردادیِ قرارداد بیع‌متقابل منعقد شده در آن میدان نفتی مقایسه می‌گردد روش مورد استفاده برای حل مسأله بهینه سازی روش گرادیان کاهشی تعمیم یافته می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد: که مسیر تولید قراردادی مندرج در قرارداد بیع‌متقابل، منعقد شده در میدان نفتی درود، بالاتر از  مسیر بهینه تولید مد نظر هر دو طرف قرارداد مشارکت در تولید بوده و این مساله ناشی از تمایل زیاد شرکت اِلف فرانسه برای بازپرداخت سریع هزینه‌های سرمایه‌ای و حق-الزحمه در کوتاه‌ترین زمان ممکن، می‌باشد از طرفی دیگر میزان تزریق گاز سالیانه که در قرارداد بیع متقابل میدان نفتی درود مصوب گردیده کمتر از میزان مطلوب شرکت جوینت ونچر در حالت قرارداد مشارکت در تولیدآذربایجان  می‌باشد و این مسأله حاکی از نزدیکتر بودن قرارداد مشارکت در تولید به تولیدِ صیانتی در مقایسه با قرارداد بیع-متقابل، می‌باشد. ضمناً اتکا به یک شاخص ارزیابی (همچون میزان سهم‌بری دولت میزبان یا فاکتورR ) برای ارزیابی یا مقایسه قراردادها می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

رابطه علی انتشار دی‌اکسیدکربن، ارزش افزوده بخش صنعت و مصرف انرژی در ایران

دوره 1، شماره 1، زمستان 1390، صفحه 33-53

داود بهبودی، سیمین کیانی، سعید ابراهیمی

چکیده   با توجه به سیاست­های توسعه­ای کشور مبتنی بر رشد سریع اقتصادی در قالب سند چشم­انداز 20 ساله، بررسی مقولاتی همانند کاهش آلودگی هوا و افزایش ارزش افزوده بخش صنایع در کشور، جایگاه ویژه‌ای یافته است. در این راستا، مقاله حاضر با استفاده از روش علیت گرنجر، به بررسی وجود یا فقدان رابطه علی بین دی­اکسیدکربن، ارزش افزوده بخش صنعت و مصرف انرژی، پرداخته است. نتایج حاصل نشان داد که مصرف انرژی با انتشار دی­اکسیدکربن و ارزش افزوده بخش صنعت رابطه علی دارد. به‌طوری که افزایش مصرف انرژی در ایران، در سال‌های مورد بررسی سبب افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن شده است که این نتیجه با انتظارات قبلی همخوانی می‌کند. از سوی دیگر، همان‌گونه که انتظار می‌ر‌فت افزایش مصرف انرژی، سبب افزایش ارزش افزوده بخش صنعت و اشتغال نیز شده است. نتایج بررسی تجزیه واریانس متغیرهای مدل نیز حاکی از این است که در بلندمدت اثر خود متغیرها بر نوسانات خود، به تدریج کاهش یافته و سهم متغیرهای دیگر افزایش می‌یابد.

انتقال و توسعه فناوری در بخش بالادستی صنعت نفت ایران: ملاحظاتی در مفاهیم، الزامات، چالش‌ها و راهکارها

دوره 4، شماره 14، بهار 1394، صفحه 33-88

https://doi.org/10.22054/jiee.2015.1063

مسعود درخشان، عاطفه تکلیف

چکیده در این مقاله نشان داده‌ایم که اتکاء بر سرمایه‌گذاری‌های خارجی در چارچوب قراردادهای نفتی با شرکت‏های نفتی بین‌المللی، راهکار مناسبی برای انتقال و توسعه فناوری در بخش بالادستی صنعت نفت ایران نبوده و نخواهد بود مگر آنکه اولاً رشد دانش‌ بنیادین و دانش عملیاتی مرتبط با صنعت نفت کشور زمینه‌های مناسبی برای جذب فناوری و توسعه آن فراهم کرده باشد و ثانیاً حضور فعال نهادهای تنظیم‌گر با اهداف نظارت، مدیریت و بهبود کارایی در بازار فناوری توانسته باشد زمینه‌های مناسبی فراهم آورد که بتوان از ظرفیت‌های جذب به‌نحو مؤثری بهره‌برداری نمود. بر این نکته تأکید شده است که شناخت دقیق بازیگران بازار فناوری و درک فرآیندهای تضعیف شرکت‏های نفتی بین‌المللی و تقویت شرکت‏های خدمات نفتی در انتقال و توسعه فناوری در بخش بالادستی نخستین گام در طراحی الگوهای بهینه در سیاستگذاری‌های فناوری نفتی در کشور است. علی‌رغم محوریت پیمانکاران در شناسایی نیازهای زنجیره عملیات نفتی به توسعه فناوری‌های مناسب و انتقال این نیازها به توسعه‌دهندگان فناوری، در این مقاله به این نکته توجه شده است که محدودیت منابع مالی برای سرمایه‌گذاری در انتقال و توسعه فناوری و نیز ضعف بهره‌برداری بهینه از ظرفیت‌های جذب اقتضاء می‌کند که نهادهای تنظیم‌گر بازار فناوری کارآتر شوند و نقش موثرتری در مدیریت این بازار ایفا نمایند. نشان داده شده است که این نهادها با اولویت‌بندی فناوری‌هایی که سازگار با اهداف بخش بالادستی نفت بوده و اثر سرریز به برخی صنایع کلیدی در اقتصاد ملی را دارند می‌توانند جریان انتقال و توسعه فناوری را به سمتی هدایت کنند که همسو با راهبردهای توسعه صنعتی کشور باشد.

بررسی سرریز تلاطم بازده شاخص قیمت نفت برنت بر بازده شاخص‌های کل و صنایع مرتبط با قیمت نفت در بازارهای مالی ایران و آمریکا با استفاده از مدل MGARCH

دوره 6، شماره 21، زمستان 1395، صفحه 33-61

https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7972

حسین توکلیان، سید امیر اعتمادی، رضا تهرانی

چکیده با گسترش فرآیند جهانی‌شدن و ارتباط متقابل بازارهای مالی کشورها بر یکدیگر و همچنین اهمیت تأثیر قیمت نفت به‌عنوان یک متغیر برون‌زای قدرتمند بر بازارهای مالی کشورها به‌ویژه پس از بحران مالی 2008، بررسی سرایت تلاطم متغیرهای مختلف برای فعالین بازارهای مالی کشورها از اهمیت بسزایی برخوردار شده است. در این تحقیق به بررسی سرریز تلاطم بازده قیمت نقدی نفت برنت بر شاخص‌های مالی ایران و آمریکا در دوره زمانی1394-1387 با استفاده از داده‌های هفتگی و مدل‌های گارچ چندمتغیره پرداخته‌شده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که به‌علت ضرایب معنادار مدل بهینه متغیرهای تحقیق در سطح معناداری 5٪ و وزن سنگین صنایع متاثر از قیمت نفت در شاخص مالی S&P500 و شاخص‌های نفتی GSCIبا لحاظ نمودن نوسانات قیمت نفت به‌ویژه در دوره زمانی موردنظر تلاطم بازده قیمت نفت برنت بر بازده شاخص‌های بازارهای مالی آمریکا سرریز می‌شود، از طرف دیگر با توجه به عدم معناداری ضرایب مدل بهینه و تاثیر بسزای متغیرهای کلان اقتصادی از جمله تورم، نرخ بهره، بیکاری‌و... بر سودآوری شرکت‌های تشکیل دهنده‌ شاخص کل و شاخص صنایع مختلف در بازار مالی ایران که به کم‌اثرشدن نوسانات قیمت نفت بر این شاخص‌ها می‌انجامد، تلاطم بازده آن بر شاخص‌های بازار مالی ایران و همچنین تلاطم بازده بازارهای مالی دو کشور بر یکدیگر با دید کوتاه‌مدت سرریز نمی‌شود.

تخمین منافع سلامت ناشی از بهبود سوخت نیروگاه حرارتی منتظر قائم با استفاده از SIMPACTS

دوره 6، شماره 24، پاییز 1396، صفحه 33-56

https://doi.org/10.22054/jiee.2018.8972

مجتبی جورلی، حسین صادقی، علیرضا ناصری، لطفعلی عاقلی

چکیده تولید برق با استفاده از سوخت‏های فسیلی باعث آسیب‏های گوناگونی بر محیط زیست و سلامت انسان می‏شود. آلودگی هوا، مهمترین آسیب ناشی از تولید برق فسیلی بر سلامت می‏باشد. در این مطالعه با رویکرد مسیر اثرگذاری و روش انتقال مقادیر از مطالعات اصلی، SIMPACTS-2 به کار برده می‏شود و اثرات و هزینه‏های سلامت ناشی از آلودگی هوای نیروگاه حرارتی منتظر قائم در سال‏های 1390 و 1395 تخمین زده می‏شود. با استفاده از نرم‏افزار ArcGIS جمعیت در معرض آلاینده‏های هوای این نیروگاه نیز به دقت محاسبه می‏گردد. مشاهده می‏شود که با حذف مازوت و افزایش سهم گاز، هزینه سلامت در سال 1390 از 9/164 میلیون به 4/36 میلیون (دلار سال 2000 میلادی) در سال 1395 کاهش یافته است. طی این دوره، هزینه سلامت به‏ازای برق تولیدی نیز از 1/18به 2/4 دلار بر مگاوات ساعت رسیده است. کیفیت پایین سوخت فسیلی و تراکم بالای جمعیت اطراف نیروگاه، از عوامل اصلی افزایش هزینه‏های سلامت این نیروگاه بوده است. با بهبود سوخت، می‏توان هزینه‏های بیرونی مربوطه را کاهش داد. با درونی سازی این هزینه‏های بیرونی به قیمت برق، می‏توان هزینه‏ی واقعی برق فسیلی را نشان داد و با اتخاذ تصمیمات مناسب، منافع به جامعه را افزایش داد.

بررسی مقاوم سازی بخش نفت و گاز سیستم انرژی ایران از منظر استمرار تولید

دوره 5، شماره 20، پاییز 1395، صفحه 35-78

https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7311

سیدسجاد پادام، محمدجواد نوراحمدی

چکیده یکی از ابعاد مهم امنیت اقتصادی هر کشوری، امنیت انرژی است. امنیت انرژی با آسیب‌پذیری سیستم انرژی رابطه معکوس و با مقاوم‌سازی سیستم انرژی رابطه مستقیم دارد. سیستم انرژی شامل سه بخش عمده تولید، توزیع و مصرف انرژی می‌شود. با توجه به تحریم‌های اقتصادی و نفتی تحمیل شده برکشور در سال‌های اخیر، موضوع مقاوم‌سازی اقتصادی و به‌خصوص مقاوم سازی سیستم انرژی برای ایران اهمیت پیدا کرده است. در این مقاله مقاوم‌سازی بخش نفت و گاز سیستم انرژی ایران با تأکید بر تولید صیانتی مورد بررسی قرار گرفته است. طرح آسیب‌پذیری‌های سیستم انرژی ایران از منظر تولید نفت و گاز، شامل فقدان آگاهی از میزان واقعی ذخایر نفت و گاز با توجه به فرآیندهای تولید و پیش‌بینی مصرف آتی، فقدان مدیریت بهینه مخازن و فقدان قراردادهای تضمین‌کننده منافع بین نسلی می‌باشد که این پژوهش با پرداختن به این آسیب‌پذیری‌ها و ارائه راهکار برای رفع این آسیب‌ها، پیشنهادهایی برای مقاوم‌سازی سیستم انرژی ایران از منظر استمرار تولید ارائه می‌کند.

سیاستگذاری‌های اقتصادی و مالی در حوزه‌های فوق‌الذکر در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی

مدل‌سازی دینامیک قیمت‌های نفت خام: مطالعه پرش و تلاطم با استفاده از مدل‌های تلاطم تصادفی (مطالعه موردی: قیمت‌های نفت خام WTI در سال2020 و 2021)

دوره 10، شماره 37، زمستان 1399، صفحه 37-72

https://doi.org/10.22054/jiee.2022.64997.1876

مجتبی رستمی، محمد نبی شهیکی تاش

چکیده به دلیل نقش استراتژیک تلاطم و بی‌ثباتی قیمت‌های نفت خام و تأثیرات آن بر همه کشورهای جهان، روش‌های مختلف مدل‌سازی و پیش‌بینی در این مورد ضروری است. در دو دهه گذشته ادبیات گسترده‌ای در مورد رویکردهای مختلف برای مدل‌سازی تجربی تلاطم در بازار نفت خام پدید آمده است. در این پژوهش، مدل‌سازی تلاطم قیمت‌های نفت خام WTI که در بازار این کالای استراتژیک یکی از مهم‌ترین انواع نفت خام است با شش مدل‌ «تلاطم تصادفی» انعطاف‌پذیر بررسی شده است. سپس عملکرد تجربی این مدل‌‌ها در مقایسه با یکدیگر با استفاده از روش‌های بیزی بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که افزودن پرش در معادله بازده و «اثر اهرمی به مدل تلاطم تصادفی» عملکرد آن را در مقایسه با سایر مدل‌ها بسیار بهبود می‌بخشد. براساس یافته‌های این مدل، پایداری تلاطم در بازار WTI بسیار بالاست و به طور متوسط هر سال یک پرش در این بازار روی می‌دهد. با این حال، این مدل نشان می‌دهد که در سال 2020 دو پرش در بازده WTI در ماه‌های آوریل و مه روی داده است که رویدادی کم‌نظیر است. علاوه بر این همبستگی میان مؤلفه پرش در بازده و پرش در تلاطم (پرش همبسته مرتون) در داده‌های WTI تأیید نمی‌شود. همچنین، به دلیل اثر اهرمی منفی، شوک‌های منفی اثرات تلاطمی قوی‎تری نسبت به شوک‌های مثبت در بازار نفت خام دارند.

بررسی تأثیر آستانه‌ای درآمد بر شدت انتشار دی اکسید کربن در کشورهای منتخب MENA: رهیافت داده‌های پانلی غیرخطی

دوره 5، شماره 17، زمستان 1394، صفحه 39-66

https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7164

حسین امیری، لسیان سعیدپور، عباس کلانتری

چکیده  مطالعه حاضر تأثیر آستانه­ای درآمد بر شدت انتشار دی اکسید کربن در کشورهای منتخب منطقه منا با استفاده از مدل رگرسیون انتقال ملایم پانلی مورد بررسی قرار داده است. برای این منظور از متغیرهای توسعه مالی، درجه باز بودن اقتصاد، شدت انرژی، درآمد سرانه و شدت انتشار دی اکسید کربن طی دوره زمانی 1980 تا 2011 استفاده شده است. با توجه به آنکه، نتایج پژوهش قویاً بر وجود رابطه غیرخطی دلالت می­کنند، لحاظ نمودن یک تابع انتقال با دو حد آستانه­ای برای تصریح کامل رفتار غیرخطی میان متغیرها کفایت می­کند. نتایج برآورد نشان می­دهد پارامتر شیب که بیانگر سرعت تعدیل از یک رژیم به رژیم دیگر می­باشد، معادل مقدار بسیار زیاد 78762 برآورد شده و دو حد آستانه­ای نیز به ترتیب در سطح درآمد سرانه 1176 دلار و 11614 دلار برآورد شده است. اگرچه متغیرهای درجه باز بودن اقتصاد و درآمد سرانه در هر دو رژیم منجر به کاهش شدت انتشار دی اکسید کربن می­شوند، اما میزان تأثیرگذاری درآمد سرانه در رژیم اول و درجه باز بودن اقتصاد در رژیم دوم بیشتر است. همچنین توسعه مالی در رژیم اول به صورت ناچیزی منجر به افزایش شدت انتشار دی اکسید کربن می‌شود، اما در رژیم دوم باعث کاهش آن می­شود.

پیش بینی قیمت روزانه نفت خام برنت با ترکیب روش های آنالیز مؤلفه های اصلی و رگرسیون بردار پشتیبان

دوره 7، شماره 25، زمستان 1396، صفحه 41-60

https://doi.org/10.22054/jiee.2018.9047

الهام حاجی کرم، رویا دارابی

چکیده پیش­بینی روند قیمت نفت خام و نوسانات آن همواره یکی از چالش­های پیش روی معامله­گران در بازارهای نفتی بوده است. این مقاله به پیش­بینی قیمت روزانه نفت خام برنت با یک مدل ترکیبی پیشنهادی می­پردازد. نمونه آماری قیمت روزانه نفت خام برنت دریای شمال از ژوئیه سال 2008 تا ژوئیه سال 2016 می­باشد که از میان کل قیمت­های روزانه نفت در تمام بازارهای نفتی انتخاب شده است. در این پژوهش، برای پیش­بینی مدلی از ترکیب روش­های آماری و هوش مصنوعی (PCA-SVR) ارائه می­شود. با توجه به اثبات برتری دقت پیش­بینی مدل رگرسیون بردار پشتیبان (SVR)[1] نسبت به سایر روش­های پیش­بینی در مطالعات گذشته هدف اصلی در این پژوهش، بهبود پیش­بینی رگرسیون بردار پشتیبان با استفاده از پیش­پردازش اولیه داده­ها به وسیله آنالیز مولفه­های اصلی (PCA)[2] است. جهت انجام پژوهش پس از انجام آزمون مانایی، با استفاده از آنالیز مولفه­های اصلی متغیرهای ورودی را به مولفه­های اصلی که کل پراکندگی داده­ها را پوشش می­دهد تبدیل نموده و به عنوان ورودی برای مدل پیش­بینی در نظر گرفتیم. سپس با استفاده از مدل رگرسیون بردار پشتیبان و شبیه­سازی آن در نرم­افزار متلب اقدام به پیش­بینی قیمت روزانه نفت خام برنت نمودیم. به منظور مقایسه عملکرد مدل­های SVR و PCA-SVR از آزمون مقایسات زوجی استفاده نمودیم. نتیجه پژوهش بیانگر این موضوع بود که پیش­پردازش اولیه به وسیله آنالیز مولفه­های اصلی بر روی داده­ها باعث کاهش خطای مدل پیشنهادی گردیده است.



[1]. Support Vector Regression


[2]. Principal Components Analyses

برآورد اثر بازگشتی مستقیم بهبود کارایی مصرف برق در بخش خانگی مناطق شهری ایران

دوره 6، شماره 22، بهار 1396، صفحه 45-74

https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7995

علی اصغر سالم، مهدی اکابری

چکیده در این تحقیق به منظور برآورد اثر بازگشتی مستقیم بهبود کارایی مصرف برق در بخش خانگی مناطق شهری ایران از روش کشش‌ قیمتی تقاضای انرژی برق و فرم تبعی سیستم معادلات تقاضای تقریبا ایده-ال با لحاظ مشخصات اقتصادی و اجتماعی خانوارها استفاده گردیده است. این مدل با استفاده از داده-های تلفیقی و روش رگرسیون‌های به ظاهر نامرتبط و بکارگیری اطلاعات نزدیک به 180 هزار خانوار شهری در کشور طی سال‌های 1394-1385 تخمین زده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اثر بازگشتی مستقیم بهبود کارایی مصرف برق در بخش خانگی مناطق شهری ایران برابر با 81 درصد است که در مقایسه با اثر بازگشتی بهبود کارایی سایر انرژی‌های مورد استفاده خانوار رقم بسیار بالایی می‌باشد. همچنین محاسبه اثر بازگشتی در بین گروه‌های درآمدی نشان‌دهنده بالا بودن این اثر در بین خانوارهای ثروتمند می‌باشد بدین معنی که بهبود کارایی مصرف برق، اثر صرفه‌جویی کمتری در گروه بالای درآمدی در مقایسه با گروه‌های پایین و متوسط درآمدی دارد. 

مطالعات اقتصادی مرتبط با حامل‌های انرژی (فسیلی، تجدیدپذیر و برق)

اثرات ناهمگن انرژی تجدیدپذیر بر مرگ‌و‌میر ناشی از آلودگی هوا

دوره 13، شماره 52، پاییز 1403، صفحه 45-83

https://doi.org/10.22054/jiee.2024.77696.2061

فاطمه رسته مقدم، محمد نبی شهیکی تاش، عماد کاظم زاده

چکیده آلودگی هوا به‌عنوان یکی از مسائل مهم و دغدغه‌های جوامع بشری امروزی معرفی شده است. تأثیر آن بر اقتصاد و سلامت انسان‌ها بسیار مهم و ضروری است. تحقیقات اپیدمیولوژیک نشان می‌دهد که آلاینده‌های هوا می‌توانند منجر به بیماری‌های قلبی و عروقی و در نهایت سکته‌های قلبی شود. پژوهش حاضر بر این اصل تمرکز دارد که استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر می‌تواند به بهبود کیفیت هوا و مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا کمک کند. در این پژوهش از روش رگرسیون کوانتایل برای داده‌ها یک‌کشورهای عضو پیمان RCEP در بازه زمانی 2018 تا 1996 استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که در همه دهک‌های کوانتایل انرژی تجدیدپذیر معنادار و منفی شده که در نهایت می‌توان نتیجه گرفت استفاده از انرژی تجدیدپذیر در مدیریت آلاینده‌های هوا به کاهش مرگ‌ومیر و بهبود کیفیت هوا کمک می‌کند. نتایج همچنین نشان می‌دهد که افزایش تولید ناخالص داخلی می‌تواند منجر به کاهش مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا شود؛ درحالی‌که انتشار دی‌اکسیدکربن CO2 و نرخ شهرنشینی مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا را افزایش می‌دهد.

بررسی رابطه امنیت تقاضای صادرات نفت خام و سرمایه‌گذاری بخش بالادستی صنعت نفت در کشورهای عضو اوپک

دوره 7، شماره 28، پاییز 1397، صفحه 51-81

https://doi.org/10.22054/jiee.2019.9838

علی حیدری فتح آباد، عاطفه تکلیف

چکیده تلاش­های کشورهای واردکننده نفت در زمینه سرمایه­گذاری جهت انتقال از سوخت­های فسیلی به غیر فسیلی و امکان‌پذیری بهره­برداری تجاری از ذخایر نفت و گاز غیرمتعارف، امنیت تقاضای نفت خام کشورهای صادرکننده را می­تواند با خطر جدی مواجه ­کند. در این مطالعه با محاسبه شاخص ریسک تقاضای صادرات نفت­خام از کشورهای عضو اوپک طی سال­های 2014-2000 به بررسی رابطه این متغیر و قیمت نفت با سرمایه­گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت این کشورها طی سال­های (2012-2000) با استفاده از مدل داده های تابلویی با اثرات تصادفی  پرداخته شده است. نتایج نشان می­دهد که اثر شاخص ریسک تقاضای صادرات نفت بر سرمایه­گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت منفی بوده و این اثر معنا دار می­باشد. لذا با توجه به مقدار ضریب شاخص ریسک تقاضای صادرات نفت، می­توان نتیجه گرفت که یک درصد تغییر در مقدار ریسک تقاضای صادرات نفت، 51/0 درصد سرمایه­گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت در جهت مخالف آن تغییر می­کند. همچنین اثر قیمت نفت بر سرمایه­گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت مثبت است، به گونه­ای که یک درصد تغییر در قیمت نفت، 12/1 درصد سرمایه­گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت را در همان جهت تغییر می­دهد.

بررسی تأثیر انرژی‌های تجدیدپذیر بر سرانه رشد اقتصادی واقعی ایران

دوره 5، شماره 19، تابستان 1395، صفحه 53-77

https://doi.org/10.22054/jiee.2017.7304

مرتضی تهامی پور، سمانه عابدی، رضا کریمی بابا احمدی، مرتضی ابراهیمی زاده

چکیده توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر منجر به کمک به تحقق اهداف توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی کشور می‌شود که از عوامل اساسی در رسیدن به توسعه پایدار در هر کشوری می باشد. این مقاله به بررسی تاثیر انرژی پاک بر سرانه رشد اقتصادی واقعی در کشور ایران طی دوره 1391-1346 می‌پردازد. برای دستیابی به هدف مطالعه، از مدل خود رگرسیونی با وقفه توزیعی (ARDL) و روش هم انباشتگی برای تعیین وجود رابطه کوتاه و بلندمدت بین متغیرها بکار گرفته شده است. نتایج نشان داد که سرعت تعدیل مدل تصحیح خطا نسبتا بالا است و این مدل قادر است در هر دوره به میزان 61 درصد از خطای عدم تعادل کوتاه‌مدت، برای دستیابی به تعادل بلندمدت را تعدیل نماید. طبق برآورد انجام شده، رابطه بین سرانه رشد اقتصادی واقعی و مصرف انرژی های تجدیدپذیر و مصرف مواد سوختنی و بازیافتی و مصرف انرژی الکتریکی چه در کوتاه مدت و چه بلند مدت، منفی می­باشد. همچنین نتایج بلندمدت حاکی از آن است که یک رابطه منفی معنی‌دار بین مصرف انرژی الکتریکی، مصرف انرژی­های تجدیدپذیر و مصرف مواد سوختنی و بازیافتی با سرانه رشد اقتصادی واقعی وجود دارد، به‌طوری‌که در بلندمدت مصرف یک درصد از متغیرهای مذکور سرانه رشد اقتصادی واقعی را به ترتیب 71/0، 72/0 و 79/0 درصد کاهش می‌دهد.  

مطالعات اقتصادی مرتبط با حامل‌های انرژی (فسیلی، تجدیدپذیر و برق)

آثار فین‌تک و کیفیت حکمرانی بر گذار به انرژی سبز

دوره 14، شماره 54، بهار 1404، صفحه 53-92

https://doi.org/10.22054/jiee.2025.75992.2041

سیدمحمدقائم ذبیحی، فاطمه اکبری، نرگس صالح نیا

چکیده پژوهش حاضر به دنبال بررسی آثار فین‌تک و کیفیت حکمرانی بر گذار به انرژی سبز در کشورهای گروه 7 (G7) در بازه زمانی سالیانه 2000 الی 2021، با کمک رگرسیون پانل کوانتایل است. نتایج تجربی حاصله مؤید آن است که شاخص فین‌تک (FIN) در همه دهک‌ها دارای اثری مثبت و معنادار بر لگاریتم گذار به انرژی سبز است. همچنین کیفیت حکمرانی (GOV) در همه دهک‌ها دارای اثری مثبت بر لگاریتم گذار به انرژی سبز بوده و دهک‌های اول، هشتم و نهم دارای معناداری آماری بوده‌اند. لگاریتم شهرنشینی (LURB) در همه دهک‌ها دارای اثری منفی و معنادار بر لگاریتم گذار به انرژی سبز است. لگاریتم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (LFDI) تا دهک پنجم دارای اثری منفی بر لگاریتم گذار به انرژی سبز است و فقط دهک‌های اول و دوم دارای معناداری آماری هستند. لگاریتم تولید ناخالص داخلی (LGDP) در همه دهک‌ها دارای اثری مثبت بر لگاریتم گذار به انرژی سبز است و به جز دهک‌های ششم، هشتم و نهم بقیه دهک‌ها دارای معناداری آماری هستند. بدین ترتیب، دو فرضیه این پژوهش مبنی بر تأثیر مثبت و معنادار شاخص‌های فین‌تک و کیفیت حکمرانی بر گذار به انرژی سبز در کشورهای گروه 7 (G7) مورد تأیید واقع شده‌اند. همچنین متغیرهای شهرنشینی، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و تولید ناخالص داخلی (از طریق افزایش تقاضا برای خدمات فین‌تک به دلیل افزایش جمعیت شهرها و رشد اقتصادی و کمک به توسعه زیرساخت‌های فین‌تک به کمک جذب سرمایه‌گذاری خارجی) دارای ارتباطی مثبت با شاخص‌های فین‌تک و کیفیت حکمرانی هستند.

شدت انرژی در اقتصاد ایران: اجزا و عوامل تعیین‌کننده

دوره 4، شماره 15، تابستان 1394، صفحه 55-98

https://doi.org/10.22054/jiee.2016.1880

زکریا فرج‌زاده

چکیده با وجود تلاش‌های جهانی برای کاهش شدت مصرف انرژی اما در دهه‌های اخیر شدت انرژی در اقتصاد ایران همواره رو به افزایش بوده است. برای تحلیل دقیق‌تر تغییرات شدت انرژی، این مطالعه با هدف تجزیه شدت انرژی به اجزای آن شامل تغییر کارایی و تغییر ساختاری و شناخت عوامل مؤثر بر آنها در اقتصاد ایران طی دوره 1390-1352 صورت گرفت. تجزیه شدت انرژی نشان داد افزایش شدت انرژی اغلب ناشی از تغییر کارایی بوده است. همچنین مشخص شد متغیرهای درآمد (تولید ناخالص داخلی)، سرمایه سرانه نیروی کار و شهرنشینی مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر شدت انرژی و اجزای آن هستند. با در نظر گرفتن رابطه غیرخطی متغیرهای درآمد و سرمایه سرانه نیروی کار با شاخص‌های شدت انرژی و نقطه عطف مترتب بر آنها در مجموع اثر درآمد در جهت افزایش شدت انرژی و اثر سرمایه در جهت کاهش شدت انرژی ارزیابی شد. اما شهرنشینی با وجود افزایش شدت انرژی از طریق تغییرات ساختاری از طریق بهبود کارایی در مجموع موجب کاهش شدت انرژی فراتر از 8/1 درصد به ازای 1 درصد افزایش شهرنشینی خواهد شد. اثر قیمت و سهم صنعت از تولید ناخالص داخلی بر شاخص‌های فوق محدود و اثر متغیرهای شاخص ادغام تجاری و سرمایه‌گذاری خارجی قابل اغماض ارزیابی شد. رقم متناظر برای متغیرهای یاد شده بیشتر کمتر از 05/0 درصد به دست آمد. 

مطالعه مکان‌یابی استقرار یک پالایشگاه نفت با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و مدل‌های لاجیت و پرابیت

دوره 1، شماره 3، تابستان 1391، صفحه 17-34

شهرام گلستانی، سعید صدرزاده مقدم، صفیه عظیم‌زاده

چکیده ضرورت انجام مطالعات مکان‌یابی صنایع، یکی از کلیدی‌ترین گام‌های تأسیس صنایع است، چرا که نتایج این تصمیم در درازمدت ظاهر شده و اثرات بسزایی از بعد اقتصادی، محیط زیست و مسائل اجتماعی دارد. کشور ایران با دارا بودن میادین عظیم نفتی، چهارمین تولیدکننده نفت در جهان است. کمبود ظرفیت پالایشی و تقاضای داخلی بالا برای فرآورده‌های نفتی، ایران را به واردکننده فرآورده‌های نفتی مانند بنزین تبدیل کرده است. ایجاد ظرفیت‌های جدید تولید فرآورده‌های نفتی بسیار بااهمیت و ضروری است که در این راه توسعه پالایشگاه‌های موجود و یا ایجاد ظرفیت جدید (احداث پالایشگاه نفت) از جمله راهکارهای پیش رو است. با توجه به هزینه‌های بسیار بالای احداث پالایشگاه و دولتی بودن صنعت نفت در کشور، در راه احداث پالایشگاه نفت، بایستی رویه‌ای را در پیش گرفت که هزینه‌های کل حداقل شود. بدین منظور تعیین بهترین و مناسب‌ترین مکان برای احداث یک پالایشگاه جدید از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این مطالعه با استفاده از تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی و مدل‌های اقتصاد سنجی تصادفی مانند لاجیت و پرابیت به دنبال تعیین مکان بهینه برای استقرار یک پالایشگاه نفت در محدوده جغرافیایی کشور است. در این مطالعه، معیارهای جغرافیایی مانند شیب و ارتفاع زمین در بخش سامانه اطلاعات جغرافیایی بکار گرفته شده‌اند. سپس کلیه نواحی مورد بررسی قرار گرفته و نواحی دارای شرایط اولیه جغرافیایی غربالگری گردیده‌اند. در نهایت با استفاده از مدل‌های لاجیت و پرابیت نواحی مورد بررسی با توجه به معیارهای اقتصادی بررسی و رتبه‌بندی نهایی صورت گرفته است.

هزینه‌های آلودگی هوا در شهر یزد

دوره 1، شماره 4، پاییز 1391، صفحه 43-65

رحمان خوش‌اخلاق، مرضیه ستوده‌نیا کرانی

چکیده هدف این پژوهش، ارزیابی عوامل مؤثر بر میزان غلظت آلاینده­های هوایی شهر یزد و هزینه­های زیست­محیطی ناشی از آن بر ساکنین این شهر با استفاده از روش ارزشیابی مشروط (CVM) و سپس برآورد تولیدات ناخالص تعدیل شده به دلیل هزینه­های زیست­محیطی برای بهبود کیفیت هوا است. نتایج نشان می­دهد که به طور متوسط، هر شهروند یزدی حاضر است برای جلوگیری از بدتر شدن کیفیت کنونی هوا سالانه مبلغ 4937 ریال از مالیات­هایش هزینه گردد، در حالی که در وضعیت فعلی، مبلغ سرانه مصرف شده برای این هدف تنها 1627 ریال است. بنابراین با توجه به تعدیل ارزش بهبود کیفیت هوا، با کسر کردن هزینه­های زیست­محیطی از تولید ناخالص داخلی، تولید خالص داخلی تعدیل شده (EDP) 4887930630 در سال 1389 برای شهروندان یزدی، به عنوان سطح واقعی رفاه بدست آمده است.